Niet overal bestaat de wereld uit grote platte vlakten en lichte glooiingen. Er zijn ook plekken zoals de Ardennen of andere plekken in Europa waar indrukwekkende bergen hoogspanningsbouw ingewikkeld maken. Op zulke plekken zijn soms trekfundamenten nodig.

Met een trekankerfundatie wordt de mast letterlijk tegen de rots klemgetrokkenTrekfundamenten als fundatie zien we in de Ardennen soms, maar deze wordt in de rest van België en in heel Nederland nergens gebruikt. Dat komt omdat deze methode (althans in zijn meest uitgesproken vorm) alleen op een rotsbodem met sterke hellingen hoeft te worden gebruikt. Daar kan je niet heien en een zwaartekrachtsfundament zou in zijn geheel met hoogspanningsmast en al van de berghelling af kunnen glijden als de rotsbodem kristallijn en vrij steil is. Wat men dan doet is het beste van de voorgaande twee fundatiemethoden combineren: een gegoten betonnen sokkel zorgt voor de stabiliteit, maar diep verborgen in de sokkel zitten trekankers ingegoten.

Tegen de rots aangetrokken

Een trekanker is een lange metalen bout of soms een kabel. In de rotsen boort men gaten van soms wel vier tot zes meter diep. In die gaten wordt een trekanker ingestoken. Op de kop van het trekanker zit een soort kap die hetzelfde doet als een keilbout: zodra je eraan trekt, zet hij uit. Door het trekanker diep in de rots te steken, er beton omheen te gieten en hem daarna strak te trekken (voorspannen genoemd) kan men het betonfundament letterlijk omlaag tegen de rotsen klem trekken.

Dat is verrassend effectief. Men gebruikt dezelfde soort verankeringen ook om rotswanden te fixeren zodat er geen blokken steen loskomen, men past het toe binnenin tunnels om de rots het idee te geven dat hij nog massief is en men verankert er zelfs de dragende kabels van hele hangbruggen mee. Maar de trekankers zitten in hun geheel verstopt in het fundament. Wie een rots beklimt en een mastpositie op de berghelling van naderbij bekijkt, treft gewoon een fundament aan dat sterk lijkt op een eenvoudig zwaartekrachtsfundament maar dan op een helling. Niets is minder waar, diep verborgen in het beton houden de voorgespannen bouten en trekankers de mast permanent tegen de berghelling aangeklemd. De effectiviteit van dit soort fundamenten is groot. Want hoe vaak horen we nou eigenlijk dat er een hele hoogspanningsmast van een berg af is gevallen?

Trekankerring voor een wintrackmast  Wintrackfundament

Een ring met trekankers die in zijn geheel wordt ingegoten in een betonnen sokkel. Deze is niet bedoeld voor gebruik in berggebieden (in de praktijk wordt hier een wintrack mee tegen het fundament getrokken) maar het idee en de functie is gelijk. Twee van dit soort ringen trekken de buismast klem tegen het fundament, maar ze trekken ook een deel van het fundament zelf klem tegen de diepere verankering. Foto's door Frank Arnold.

Combinaties: wanneer nog echt een trekfundament?

De overgang tussen wat nog een trekfundament is en wanneer een zwaartekrachtsfundament begint is soms moeilijk te maken. Een heipaal is zelfs ook nog een vorm van trekfundatie als het stormt. Je zou kunnen zeggen: hardcore trekankers in een rotsbodem met permanente trekkracht, dan pas is het echt een trekfundatie. Maar je hebt ook fundamenten die slechts voor een deel op permanente trek vertrouwen. In vlakke gebieden zoals het onze zien we dat bij grote buismasten. Soms valt het dus niet mee om een heel fundament echt tot de ene of de andere groep te rekenen.

Heipalen en onderheide betonblokken zijn een vorm van een gecombineerd druk- en trekfundament. Maar er kunnen onderdelen aan zijn waarbij we toch echt weer bij permanente trek terechtkomen: voorgespannen bouten.
Een rij bouten waarmee een buismast op de sokkel kan worden gezet kan al dan niet voorgespannen zijn. Deze laatste bouten worden voorafgaand aan het ingieten stevig opgerekt door er enorme kracht op te zetten, zodat ze later, nadat de mast erop staat, de onderkant van de buismast extra strak tegen het fundament aan trekken. Op de foto hierboven zijn de blauwe bouten allemaal zulke trekbouten, maar op de foto hieronder juist niet: daar zijn het normale ingegoten draadeinden zonder voorspanning.

Verankering met trekbouten of niet

Fundament met grote bouten – maar zijn het ook trekbouten? Meestal is dat iets wat alleen een kenner in de constructieleer zal kunnen zien. In dit geval, ondanks de grote gelijkenis met de foto met de blauwe ring, is het antwoord nee. Het trek-aspect van dit fundament moet worden opgelost door de heipalen, diep verborgen in het blok beton. Foto door Tom Börger, die overigens niet zelf de persoon op de foto is.