​ Stijgjuk
Anchor portal (E), Steigportal (D), Opføringspunkt (DK)

Op de hoogspanningsstations staan portaalvormige straten of jukken waarop de draden van de hoogspanningslijnen binnenkomen en door worden geleid naar de rails. Deze masten heten stijgjukken.

Op hoogspanningsdraden staat niet alleen elektrische spanning, maar ook mechanische. De draden zijn redelijk strak gespannen: veel te strak om vanaf een hoogspanningsmast rechtstreeks op de rails of de componenten van een station te bevestigen. Je zou de componenten ontzetten of zelfs omver trekken. Er moet dus een afspanmast tussen worden gezet. Binnen het stationsterrein hebben deze afspanmasten een eigen vorm, een afwijkende constructiewijze van de rest van de verbinding en ze worden ook als een eigen hoofdfunctie erkend: het stijgjuk. 

Zwaar stijgjuk voor Stevin van Maerlant

Stijgjukken zijn portaalvormige afspanmasten, maar ze staan altijd binnen het stationsterrein en worden als aparte hoofdsoort erkend. Voor kleine en lichte verbindingen zijn stijgjukken bescheiden, maar wanneer de draden grote en zware bundels worden, groeien ook stijgjukken mee in omvang. Deze zware vakwerkstijgjukken staan in de Stevinverbinding, in dit geval op Van Maerlant. Foto door Bavo Lens.

Een stijgjuk kan met vakwerk gebouwd zijn, maar ook met buizen of met H-profielen. Het hangt in Nederland vooral af van de leeftijd en minder van de zwaarte van de verbinding, hoewel in Duitsland het omgekeerde het geval lijkt te zijn. In België is er geen eenduidig beeld, hoewel daar meer nieuw vakwerk word gebruikt dan in Nederland. 

Stijgjuk met buizen

Stijgjuk met buizen in plaats van vakwerk. Meestal zijn deze duurder, maar het scheelt wel schilderwerk op de trafostations. Foto door Michel van Giersbergen.

St. juk of JUK op de netkaart

Een stijgjuk is geen opstijgportaal, zoals wel eens wordt gedacht. Misschien is er enige visuele overlap wanneer het opstijgportaal zich in een grindbak en een apart terrein bevindt, maar bij een stijgjuk is het noodzakelijk dat deze binnen het stationsterrein staat en er zich onder of pal naast schakelaars bevinden, zodat het juk eigenlijk eerder tot de stationsinfra behoort dan tot de hoogspanningslijn. Dat laatste is ook wel eens echt het geval, want meestal draagt het stijgjuk geen mastnummer of juist met opzet positie nul.

Stijgjukken voor 150 kV in Limburg Stijgjukken op Dodewaard

Stijgjukken behoren tot de stationsinfra, Merk op dat de vermogensschakelaars er pal onder staan en dat de jukken zich binnen de hekken bevinden. Foto's door Michel van Giersbergen en Hans Nienhuis.

Stijgjukken bij grondkabels

De term stijgjuk suggereert dat er iets omhoog gaat. Meestal zijn dat de geleiders van een beginnende luchtlijn, maar een grondkabel die omhoog komt uit de grond en aantakt op de schakelaars is natuurlijk ook een soort opstijgen. Meestal zitten daar geen stijgjukken op omdat de mechanische spanning in de grondkabel niet aanwezig is. Toch komt het af en toe eens voor dat er wel een stijgjuk staat op de plek waar een grondkabel omhoog komt. Als je goed kijkt zie je dan zelfs bevestigingen zitten voor de isolators van een luchtlijn die er helemaal niet is en- hee ho wacht eens, er niet is of er niet meer is? Precies: vaak is het stijgjuk een relict uit de tijd dat er een bovengrondse verbinding was die later verkabeld is. Het juk is dan blijven staan omdat hij niet in de weg staat of omdat de sterkte van de andere jukken ermee samenhangt als ze in een rij staan.

Herkenning in het veld:

  • ▫ Portaalvormige afspanconstructie binnen de hekken van de trafostations
  • ▫ Eindpunt van een bovengrondse hoogspanningslijn of soms een grondkabel, maar dat is zeldzaam
  • ▫ Mastnummering meestal niet doorgezet, juk geldt als positie nul of valt buiten de reguliere mastnummering
  • ▫ Ontwerp kan sterk afwijken van de rest van de verbinding