Een bovengrondse verbinding of een hoogspanningslijn bestaat uit draden die aan houten, betonnen of metalen masten zijn opgehangen. De draden worden geïsoleerd door lucht en door afstand tot elkaar. 

Bovengrondse hoogspanningslijnen vind je over de hele wereld. In de meeste landen staan ook lagere spanningen bogengronds. Hoe zwaarder de verbinding is (transportvermogen, netspanning), hoe vaker je hem bovengronds aantreft.

Lees alles over bovengrondse verbindingen

In het menu rechts kan je informatie vinden over bijna alles wat je aantreft in, aan en bij een bovengrondse hoogspanningslijn.
– Fundatie
– Constructie- en bouwwijze 
Delen van het mastlichaam
Mastsoort
Mastfunctie in de verbinding
Isolators en wat ze doen
De draden 

 

Hoogspanningsmasten in Twente

Bovengrondse hoogspanningslijnen zoals we ze over de hele wereld kennen. Metalen vakwerkmasten zoals op deze foto uit Twente, of ook buismasten en houten of betonnen masten. Bijna altijd dragen ze een of meer circuits van drie draden, bedoeld om bedreven te worden op wisselstroom met drie fasen. Er is geen land ter wereld waar je geen bovengrondse hoogspanningslijnen aantreft. Foto door Peter Schokkenbroek.

Zichtbaarheid en controverse

Omdat een hoogspanningslijn bovengronds staat is hij zichtbaar voor iedereen. Dat kan niet iedereen waarderen en dit gegeven is al de hele geschiedenis van elektriciteitstransport onlosmakelijk verbonden met de identiteit en het imago van hoogspanningslijnen. Woorden als palenwee zijn al even oud als stroomtransport zelf.

De techniek staat niet stil en in rijke landen en plekken met geschikte bodemgesteldheid neemt de roep om verkabeling en ondergrondse aanleg toe. Voor spanningen tot en met 150 kV is ondergrondse aanleg qua kosten momenteel concurrerend met bovengrondse aanleg. Maar het is technisch niet altijd de beste oplossing: een kabel gedraagt zich elektrisch anders dan een bovengrondse lijn en de zogeheten netverliezen nemen toe wanneer stukken kabel en stukken bovengrondse lijn in hetzelfde netdeel worden toegepast. Ook is het bestaande areaal aan bestaande bovengrondse lijnen niet zomaar aan vervanging toe. Een goed onderhouden hoogspanningslijn gaat volgens netbeheerder Tennet eenvoudig 70 tot meer dan 100 jaar mee. Voortijdig vervangen door kabels zou een grote kapitaalvernietiging betekenen – geld dat we op dit moment wel beter kunnen gebruiken met de energietransitie in volle gang.

Bovengronds voor koppelnetten

Voor spanningen van 220 kV en 380 kV geldt dat je ze bijna uitsluitend bovengronds aantreft. Voor spanningen en verbindingen van deze zwaarte is het technisch razend ingewikkeld om ze ondergronds aan te leggen. Capacitief en reactief elektrisch gedrag, spanningsopslingeringen, hoge aanlegkosten en ook netstrategische overwegingen maken dit zeer moeilijk.

Een bovengrondse verbinding kan je zien. Hoewel dat meteen ook het grootste bezwaar is, betekent het ook dat je precies weet waar hij zit, zodat je er met machines, boomtoppen of andere infra veilig bij uit de buurt kan blijven. En mocht er dan toch iets stuk gaan, dan is direct te zien wáár, hoe en wat. Er hoeft geen grondwater te worden weggepompt bij reparaties, het repareren van de draden kan zonder moeilijk herstel van isolatiemantels en je hoeft niet te graven in zompige grond of midden onder een doorgaande weg.

Twee zware koppelnetverbindingen, uitgevoerd als bovengrondse lijn

Koppelnetverbindingen zijn zware, grote hoogspanningslijnen die hele landsdelen verbinden en die zowel vanuit technisch alsook strategische overwegingen vrijwel uitsluitend bovengronds worden aangelegd. Net als verbindingen met lagere spanningen heb je ze in allerlei vormen, maten en voorkomens, maar de manier waarop ze werken is vrijwel altijd precies gelijk. Foto in de Flevopolder door Michel van Giersbergen.

Technisch is een storing aan een bovengrondse lijn veel eenvoudiger en sneller hersteld. Met name in koppelnetten is deze vorm van robuustheid een cruciaal kenmerk: bijna alles is afhankelijk van elektriciteit. Er hangt zoveel af van een correct functionerend koppelnet dat de prioriteit zelfs bestaat uit veiligheid en zo min mogelijk storingsminuten. Robuustheid van alle componenten en bovengrondse aanleg zijn daar een cruciaal kenmerk van.