HoogspanningsNet - alles over hoogspanning op het het

Techniek

Hoogspanning en gezondheid?

Antwoord op alle vragen vind je bij het RIVM (NL) of het Departement Leefomgeving (B).

HoogspanningsNet behandelt dit thema met opzet niet zelf. (Waarom niet?)

Geknetter en gebrom?

Geen zorgen, dat is normaal.

wintracks

17 oktober 2020 Gisteren is vlakbij Vierverlaten de eerste wintrackmast geplaatst voor de vernieuwde verbinding Noordwest 380 kV. Gemengde gevoelens onder pylon geeks, want de nieuwe combinatieverbinding gaat ten koste van een bestaande lijn met vakwerkmasten. Maar de aanpak an sich is zeker geen primeur.

En toen stond opeens de eerste wintrack in het 110 kV-gebied. De transitiestukken op het mastfundament waren eerder geplaatst en nu was de tijd daar om de beide wintrackpylonen in elkaar te zetten. Uiteraard is men op de Berg weer apetrots op dit setje nieuwe wintracks en al net zo vanzelfsprekend kijken pylon geeks met gemengde gevoelens naar de verpaling. Maar laten we nu eens niet goedkoop scoren voor eigen parochie door wintracks te gaan bashen of te jammeren over het verdwijnen van een vakwerklijn waar met wat opwaarderingen nog zoveel rek in zat dat 380 kV maar kantjeboord uit te leggen valt. Dat bewaren we voor een andere keer.

Het op dezelfde plek vervangen van een verbinding door een zwaarder exemplaar is minder normaal dan je zou denken. In Frankrijk of België zal je een soortgelijke operatie niet snel zien. Daar is het de normale gang van zaken om netverzwaringen (70 kV door 150, of 150 door 380) uit te voeren als overlay. Men bouwt als het ware gewoon boven over het bestaande net heen en pas in een latere fase wordt dan gekeken naar waar een oudere verbinding kan verdwijnen. Verder krijgt Elia jeuk van het idee om een combinatieverbinding aan te leggen: het maakt onderhoud en vrijschakeling complexer, zeker met verhoudingsgewijs meer klanten die via een harde aftak of steeklijn rechtstreeks op een verbinding hangen in plaats van netjes via een station. De netstrategen van Elia gedogen schoorvoetend bestaande situaties, maar ze willen geen combilijnen die van meet af aan zo zijn bedoeld. 

In Nederland is Tennet de omgekeerde gedachte toegedaan: combineren levert bonuspunten op. De afgelopen dertig jaar zijn de meeste nieuwe bovengrondse verbindingen geplaatst op tracés waar al een kleinere oudere verbinding stond. De toepassing van combinatiemasten heeft dan ook een flinke vlucht genomen: op één korte uitzondering na is iedere nieuwe bovengrondse koppelnetverbinding gebouwd sinds 1990 gedeeltelijk of zelfs geheel uitgevoerd als combilijn. Dat levert enerzijds een extra indrukwekkend eindresultaat op, maar het betekent ook het einde van de oorspronkelijke verbinding. Op die manier zijn er al heel wat 150- en 110 kV-verbindingen veranderd in meelifters in de nieuwe 380 kV-combilijnen, zowel vakwerk als wintracks.

Wat weinig mensen beseffen is dat niet 110- of 150 kV, maar juist 220 kV het meest heeft geleden onder de verdrietachtiging. Tussen Meeden en Robbenplaat zijn zelfstandige 220 kV-verbindingen opgenomen in de Mammoetlijn (combi 220/380) en Overijssel is begin jaren 90 het nethistorische kroonstuk van de IJsselmij, de 220 kV-verbinding tussen Zwolle en Twente, kwijtgeraakt aan vervangende 380 kV op bijna hetzelfde tracé. Een operatie die sterk lijkt op wat we nu in Groningen zien, inclusief het combineren van een paar delen 110 kV-lijn die toevallig in de buurt stonden of staan. Het enige echte verschil is dat men nu wintracks gebruikt in plaats van vakwerkmasten.

Het zal ook niet de laatste keer zijn. Nadat in 2014 een scopewijziging werd doorgevoerd in Noordwest-380 kwamen de procedures om 380 kV tot aan Ens aan te leggen abrupt tot een einde. Pas nu wordt er voorzichtig weer gepraat over het opnieuw opstarten van dit project. Wederom zal er in dat geval 220 kV-vakwerk worden geslachtofferd. Maar of dat ook met wintracks zal gaan gebeuren? Sinds de plottwist van het decennium (de terugkeer van vakwerk in de vorm van de Moldau-mast) is niets nog zeker. Ditmaal kost het jammerlijk nog een fraaie vakwerkverbinding de kop, maar hoe het de volgende keer uitpakt? Wij weten het niet, en waarschijnlijk weet zelfs de Berg het ook nog niet.

Afbeeldingen: de eerste wintrack van de nieuwe verbinding Oudeschip – Vierverlaten, direct na oplevering (foto door Bram Gaastra). Midden: verbouwen terwijl de hoogspanningswinkel open blijft is niet eenvoudig. Maximale 220 kV-spaghetti (en nachtmerries op de netkaart) gegarandeerd. Onder: de verbinding die vervangen wordt. Een zware jongen die nog ruimte had voor opwaarderingen. Maar daarover mopperen.. eh, schrijven we een andere keer.

04 oktober 2019 Op 27 september is -in oorverdovende stilte- het noordelijk deel van Randstad 380 in gebruik genomen. In eerste instantie waren we van plan daar uitgebreid aandacht aan te besteden na het openingsfeest van- ..ho watte, een feestje? Jazeker, op 12 oktober houdt Tennet een open dag pal naast de verbinding in Leiderdorp. Daar kunnen we niet omheen!

Randstad 380 is het grootste project geweest dat sinds bijna vijfentwintig jaar is ondernomen in Nederland en omdat Tennet pas sinds 1998 de rol als landelijk netbeheerder vervult kunnen we stellen dat dit überhaupt tot nu toe het grootste project van Tennet is geweest. Randstad 380 draait om het sluiten van twee 380 kV-ringen in de Randstadregio. Een aantal jaar terug werd de zuidelijke ring reeds gesloten en sinds vorige week is ook de noordelijke ring af. 

Over ringvormen en hun belang voor redundantie, het in de toekomst voorkomen van 'Diemen' en allerlei andere begeerlijke eigenschappen kan je een flink stuk van de St(r)oomcursus vol schrijven. Over de masten waarmee de recentste verbindingen in de ringsluitingen zijn gebouwd kan je ook van alles zeggen, maar euh.. vaste bezoekers van HoogspanningsNet weten dat wij dat stukje bashing piekfijn beheersen, dus laten we hier en nu gewoon ook eens een keer blij zijn met trotse bovengrondse draden. Feit is dat er een joekel van een project na acht jaar hard werk door vele honderden mensen tot een goed eind is gebracht en dat het Nederlandse net nooit eerder zo robuust was als vandaag. En dat mag een keer gevierd worden volgens Tennet.

Op de open dag, waarschijnlijk vergelijkbaar met die van Doetinchem – Wesel, is er een bustour, een fietstocht, virtual reality, je kan abseilen (helaas niet van een wintrack, maar je kan niet alles hebben) en voor de pylon geekjes in spé is een springkussen en zelfs een clown geregeld. Voor omwonenden en geïnteresseerden in het project belooft het een mooie dag te worden om te zien, te kijken, te leren en met een hapje en een drankje de indienstname van dit stukje infra te vieren.

Meer informatie over de tijden en de locatie is te vinden op de projectwebsite van Randstad 380. Men verwacht congestie op de parkeerplaats, dus wie wat doortransport op de fiets kan doen vanaf een station of parkeerplek verderop wordt aangemoedigd dat alternatief te nemen.

15 juli 2019 Nu het vakantietijd is en enkele vrijwilligers achter deze site een paar weken eh.. veldwerk voor de netkaart doen in het buitenland, lijkt het een beetje stil op HoogspanningsNet. Laten we ons eens voegen bij het vakantieverkeer op de A58 in Zeeland en vanaf daar opzij kijken naar Tennets nieuwe 380 kV-station Rilland in aanbouw. Het schiet goed op.

Over station Rilland in aanbouw hebben we al eerder dingen geschreven. Het wordt een schakelstation op 380 kV-niveau. Geen trafo's of koppeling met het onderliggende 380 kV-net, maar uitsluitend verschakeling van vermogen uit de rinchting Borssele samen met een sterkere verbinding met Zandvliet in België. Het station is bijna af en inmiddels kunnen de bestaande verbindingen erop worden aangesloten. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Men wil de verbindingen zo kort mogelijk uit dienst hebben, terwijl er ondertussen voor de aansluiting ook een snelweg en een kanaal moet worden overgestoken.

Dat vereist een aantal nieuwe masten. In het kader van een uniforme uitstraling van het station sluit men de drie bestaande vakwerklijnen met donaumasten daarom aan met een handjevol wintracks. Ehh.. juist ja. Doe maar efkes wisselen, Pietertje.  

Ook aan de vakwerklijnen zelf moet her en der wat worden verbouwd om het nieuwe station en de wintracks te kunnen inpassen. Zo staat hoekpositie 303 van de verbinding naar Geertruidenberg nu verkeerd om. Eitje, zo dachten we bij HoogspanningsNet na een blik op de netkaart. Het fundament is vierkant, dus dan fix je even een kraan, schroef je de mast los en draai je het hele ding toch gewoon een kwart slag? Was alles maar zo makkelijk.

Blijkbaar hebben we te simpel gedacht, want dat is niet wat men deed. Kennelijk voldeed het bestaande mastlichaam niet aan de huidige sterktevereisten of aan de hoogte die nodig is voor de nieuwe functie als hoekmast de andere kant op. De mast is alsnog afgebroken en er is een nieuwe opgezet – opmerkelijk is dit wel weer een vakwerkmast. De komende weken is het nog draden trekken, afspannen, testen, inregelen en vrijschakelen, maar zoals het er nu voor staat komt Rilland nog voor de winter in dienst en op het netschema.

Afbeeldingen: Rilland in aanbouw op een foto gemaakt door Rick Bekker (klik voor een vergroting). De bestaande verbindingen met vakwerkmasten worden aangesloten met wintracks. Onder: de gedraaide mast (naar nu blijkt, een nieuwe mast op het bestaande fundament), vanuit een trein (inverse treinmoment) gefotografeerd door Ruben Schots.

22 september 2018 Er stond al wat langer stroom op de 150- en 110 kV-meelifters en er werd ook al enige tijd proefgedraaid met de 380 kV-circuits, maar vandaag was de officiële pers- en publieksopening van Doetinchem-Wesel 380 kV. Een heus feest, bedoeld voor het algemeen publiek van geïnteresseerden, omwonenden, betrokkenen en stakeholders. Uiteraard waren er ook een paar mensen achter deze site op af gekomen.

Bannertje open dag Doetinchem Wesel 380Tijdens de bouw van de nieuwe verbinding tussen de concessies van Tennet (in de vorm van Doetinchem Langerak) en Amprion (Wesel) was er natuurlijk al lang het nodige pannenbier ontkurkt na het plaatsen van de laatste mastpositie, het aanpersen van de laatste persmof en het succesvol testen van de circuits. Maar het is 2018 en dat betekent dat we niet meer in stilte de knop omzetten. Tegenwoordig is verbindingsbouw meer dan alleen techniek: meer dan ooit heb je te maken met wisselwerking met de omgeving, met allerlei belangenhouders en met omwonenden. Een moderne netbeheerder neemt hen allemaal mee in het proces van planning, aanleg en bouwoverlast. Informatie-avonden, nieuwsbrieven, websites, facebookgroepen, klachtenprocedures, maar ook (jazeker) open dagen van de bouw, fotowedstrijden en meerdere persmomenten, er komt nogal wat bij kijken. De nieuwe verbinding neemt fysiek een plaats in in het landschap en in het leven van alle betrokkenen. Dus hadden Tennet en Amprion ook een officieel opleveringsfeest voor omwonenden en geïnteresseerden georganiseerd.

Grensovergang Tennet en AmprionHo even – wáár is dat feestje? Op meerdere plekken langs de verbinding, dus een fiets was een must. De DRU Cultuurfabriek in Ulft, ooit de plek van het infolokaal, was nog eenmaal geclaimd door de netbeheerder als opzadelplek voor drie fietstochten. Voor wie het wou kon er ook een kunstwerk van tweedehands hoogspanningsartikelen gemaakt worden in een van de hallen. Maar het grote feest bleek te doen te zijn pal op de landsgrens, aan de mastvoet van Amprion positie 47 (de eh.. volslanke hoekpositie enige tientallen meters over de feitelijke grens). Daar in het weiland pal naast de hoogspanningsmast was een flinke feesttent neergezet met een informatiemarkt. Er was voorzien in vervoer, filmvertoon, een springkussen en klimwand voor de jongere pylon geeks, er was een flink blik medewerkers van beide netbeheerders opengetrokken aan wie vragen of fragen konden worden gesteld en bij een feestje horen ook zaken als muziek, hapjes en drankjes. Laat dat maar aan Amprion over: taart, nootjes, bier und bratwurst. Ruim 1500 MVA nieuwe interconnectiecapaciteit vier je immers niet met een laf glaasje water.

Grensovergang Doetinchem Wesel 380 met feestjeOverigens zijn de beide 380 kV-circuits nog niet volledig in commissie. We hebben vernomen dat het vrijgeven van de interconnectiecapaciteit aan de markt waarschijnlijk pas op 01 november plaatsvindt. Maar dat is eerder een administratieve kwestie dan een technische. Voor nu kunnen we constateren dat er na ruim acht jaar hard werk aan twee zijden van de grens letterlijk en figuurlijk een nieuwe verbinding is gerealiseerd tussen Nederland en Duitsland.

Het is een publiek geheim dat we bij HoogspanningsNet door de bank genomen vakwerkliefhebbers zijn en eh.. enigszins de wenkbrauwen optrekken bij het concept wintrack en ook in mindere mate bij de vollwandmast van Amprion, waarvan de hoekposities het hoofdstuk Sonjabakker finaal lijken te hebben gemist. Maar af en toe moet je je plek kennen en daar bovenuit kunnen stijgen. Tennet en Amprion hebben het wel mooi klaargespeeld om een prachtige nieuwe verbinding en ruim 1500 MVA nieuwe interconnectiecapaciteit op een strategisch handige plek te realiseren. Bij HoogspanningsNet wensen we de Berg in Arnhem en het spiegelpaleis in Dortmund dan ook een goeie, welverdiende borrel.

Afbeeldingen: de grensovergang (Grenzweg) waar Amprion en Tennet elkaar ontmoeten is duidelijk herkenbaar in het landschap: spontaan verschiet de verbinding er van mastmodel. De locatie voor het feestje kon dan ook niet beter gekozen worden.

02 februari 2018 Een nieuwe interconnectie over de landsgrens vereist samenwerking tussen twee netbeheerders. Bij Doetinchem – Wesel ontmoeten Tennet en Amprion elkaar. Maar waar stroom in heel Europa dezelfde taal spreekt, geldt dat niet voor de gebruikte hoogspanningsmasten. Amprion doet een poging om de grens minder scherp te maken met een nieuwe buismast. Of nou ja, nieuw

Er is in noordwest Europa behoefte aan zwaardere koppelnetverbindingen tussen landen. Het project Doetinchem – Wesel tussen Nederland en het Duitse Rührgebiet is er een voorbeeld van. Tennet heeft een jaar of tien terug de keuze gemaakt om nieuwe 380 kV-verbindingen alleen nog met wintracks te bouwen. Op station Doetinchem Langerak hebben de twee vakwerklijnen met donaumasten uit de vroege jaren 90 gezelschap gekregen van een derde lijn met een mastontwerp waar de meeste pylon geeks eh.. nuja, enigszins gereserveerd tegenover staan, laten we dan maar zeggen. Amprion intussen moest weinig hebben van dat soort nieuwigheden. Ze vertrouwen gewoon op gittermasten (vakwerkmasten) met een bewezen staat van dienst, passend bij het bestaande areaal en handiger als je een verknoping of aanpassing wil doen of meelifters wil inhangen.

Maar een radicale overgang van wintracks op vakwerk aan de grens ziet er ongemakkelijk uit en zal bij het publiek de indruk wekken dat Duitsland is 'achtergebleven'. Dat beviel ze in Dortmund maar niets. Zodoende werd voor de laatste 22 mastposities tussen Millingen en de landsgrens een vollwandmast (buismast) ontworpen die de visuele brug moet slaan tussen de vertrouwde vakwerkmasten en de futuristische wintracks van Tennet over de Nederlandse grens.

De eerste exemplaren zijn inmiddels op hun plek getakeld. Het gaat om een buismast die de geleiders in een lichte tonconfiguratie draagt en die in ongeveer dezelfde kleur wordt geschilderd als de Duitse herfstlucht. De buismasten zelf komen uit Denemarken. Eh.. oh oh? De meeste pylon geeks happen naar adem als de combinatie Denemarken en buismast voorbij komt: dat riekt naar Bystrup. Dat Deense bedrijf is een grote naam in futuristische mastontwerpen zoals de Eagle, de T-pylon en de nieuwe stijl gaffel – stuk voor stuk ontwerpen die de meeste pylon geeks doen vragen om een diep bordje. Maar Bystrup is niet verantwoordelijk voor de nieuwe masten. Deze keer geldt dat ze alleen in Denemarken gefabriceerd zijn en dat Amprion ze zelf heeft ontworpen. 

Hoewel… een geheel nieuw idee kan je de nieuwe mast van Amprion beslist niet noemen. Want wat staat er nauwelijks tien kilometer verderop in de Achterhoek te pronken sinds 1979? Precies: een buismastontwerp dat oorspronkelijk uit Colorado kwam en in Frankrijk furore maakte als Pylône Muguet (Lelietje-van-dalen). Die heeft dezelfde typische, licht gekromde traversen, een bescheiden tonvorm en een set bliksemtraversen die lijkt op de nieuwe mast van Amprion. Van deze mastenfamilie zijn er in Amerika en Frankrijk vele varianten in gebruik. Heeft Amprion gewoon de makkelijkste weg gekozen en eens goed gekeken naar wat er al in de velden stond? En zouden ze werkelijk hebben beseft dat van alle buismastontwerpen juist de Muguetfamilie het wereldwijd goed doet en zelfs bij de populatie pylon geeks relatief goed valt? We weten het niet. Maar wat we wel weten is dat Doetinchem – Wesel ook over de landsgrens letterlijk een spannend vervolg krijgt.

Afbeeldingen: vrijgegeven beeld uit de laatste nieuwsbrief van Tennet over Doetinchem – Wesel (webversie hier) waarop een exemplaar van de nieuwe mast van Amprion te zien is. Onder: een exemplaar van de Pylône Muguet in de variant zoals de PGEM hem heeft toegepast. De masten van Amprion volgen duidelijk het idee van deze mastenfamilie.