HoogspanningsNet - alles over hoogspanning op het het

Hoogspanningstechniek

Hoogspanning en gezondheid?

Antwoord op alle vragen vind je bij het RIVM (NL) of het Departement Leefomgeving (B).

HoogspanningsNet behandelt dit thema met opzet niet zelf. (Waarom niet?)

Geknetter en gebrom?

Geen zorgen, dat is normaal.

hoogspanningsnet

13 april 2020 Hoe vaak zeggen we wel niet tegen elkaar, 'als ik nog eens heel veel tijd heb, dan…' Inmiddels hoeven we ons door de lockdown niet meer af te vragen wanneer dat moment zal zijn. En dus zijn we bij HoogspanningsNet bezig gegaan met een monsterklus: het cartografisch en geografisch correct digitaliseren van de Nederlandse netkaart, vanaf de eerste 50 kV-lijn in 1918 tot aan vandaag de dag. 

Lange avonden in een wereld die balanceert tussen hoop en vrees, waarin op sommige plekken grote hectiek heerst, maar waar op andere plekken 's avonds een ongewone rust is. Het lijkt haast de winter op het platteland: doe iets of word gek. Nu lopen er bij HoogspanningsNet altijd meerdere projecten, waarin onderhoud en uitbouw van onze netkaart een grote is. Achter de schermen is Release Cycle 7 (kortweg V7) in ontwikkeling. En daar is nu een nieuwe zijstraat bij gekomen.

Vanwege de wettelijk vrijgegeven open liggingsdata van netbeheerders neemt het belang van penetratie tot in de 10 kV middenspanningsnetten op onze netkaart af. Nethistorie neemt juist toe in belang. Er is al langer rekening gehouden met een historische dimensie (zie de velden in dienst en uit dienst in de informatiekolom), maar de netkaart zelf geeft momenteel alleen de situatie van vandaag weer. Het toevoegen van een tijdbalk waarin ook een jaar in het verleden kan worden geselecteerd is echter niet eenvoudig. Los van de techniek (interface en programmeerwerk) is er content nodig: onze netkaart is er sinds 2011 en een station dat in 1936 is gesticht en in 1980 weer verdween zit niet in de database. Dat betekent dat we voor vele duizenden objecten (stations, circuits en zeer veel hoogspanningsmasten) die tussen 1918 en 2011 korter of langer hebben bestaan moeten achterhalen dát zij er waren, waar zij exact stonden, waarvoor ze dienst hebben gedaan en hoelang ze in functie zijn geweest. Een monsterklus, waar door de buitengewone omstandigheden nu tijd voor is.

In Nederland is veel data voorhanden, maar het is verspreid over gedenkboeken (meestal in bezit van betrokkenen alhier, in persoonlijke verzamelingen), naslagwerken, publicaties, krantenarchieven, oude topokaarten, luchtfoto's uit de oorlog, websites, grondfoto's, kadasterdata, tabellen, lijsten en herinneringen. Overleg gaat via internet met elkaar, want een groep weet altijd méér dan een losse cartograaf. Een kwestie van systematiek, geduld, en consciëntieus administreren. De weg kennen in 102 jaar hoogspanningsland met zijn oude provinciale energiebedrijven is een pré. Het geografisch intekenen en in een database stoppen vereist wat GIS-skills, want Google Earth is niet toereikend meer voor dit soort carteringsgeweld. (In de praktijk wordt er met QGIS gewerkt als acquiring- en mapping tool.)

Verder vereist het ook conventies en slim nadenkwerk, want het is ingewikkelder dan simpelweg dingen tekenen met een begin- en eindjaar. Een 150 kV-verbinding die in 1948 is aangelegd, eerst drie jaar op 50 kV werd bedreven, daarna in 1968 een ingelust station op één van de circuits kreeg en waarin in 1998 een stuk werd verkabeld, vereist in totaal vier keer 'herbedrading' om telkens correct op de kaart te staan. Nog ingewikkelder is het om oude grondkabels te vinden, al geldt wel dat we in eerste instantie het project aangaan voor bovengrondse objecten. Grondkabels en objecten die we toevallig tegenkomen en die minder dan 50 kV voeren zijn in eerste instantie vooral bijvangst. 

Er is nog niet aan te geven hoe en wanneer precies de historische dimensie aan de webkaart wordt toegevoegd. Maar de plotselinge, lange avonden in deze vreemde tijden bieden perspectieven die voorheen ondenkbaar waren. En voor wie 102 jaar hoogspanning op de kaart ondoenlijk lijkt: never underestimate powergrid mappers – they're pretty hardcore.

Afbeeldingen: herkenbaar voor elke netcartograaf die al even mee draait, de pavlovreactie die een mastschaduw op een luchtfoto oproept. Het verschil is alleen dat het nu om historische luchtfoto's in zwartwit gaat. (Dat is soms nodig omdat oorlogs- en noodlijnen nooit de topokaarten hebben gehaald.) Onder: interface van QGIS waarin allerlei kaartlagen tegelijk zijn te projecteren en coördinatenstelsels gelijk zijn te trekken, zodat objecten systematisch te carteren zijn en database-klaar kunnen worden gemaakt. 

01 januari 2019 Wat staat je te wachten in dit jaar als pylon geek, professional of andere geïnteresseerde in de wereld van elektriciteitstransport? HoogspanningsNet werpt licht in de duistere schakeltuin van het leven! Klik voor een enorme vergroting of download de PDF (300 dpi) hier

27 december 2018 Pylon geeks zijn overal. Echter, tot zover we weten zijn er in Europa alleen in het Nederlands taalgebied en in Engeland verbanden die het serieuzer aanpakken dan een Facebookgroep of een soort dispuut. Maar aan de overkant van de offshore windparken lijkt de Pylon Appreciation Society nu in de penarie te zitten. 

Screenshot van de website van de PASDe Pylon Appreciation Society (PAS) lijkt wel wat op ons: mensen die zowel professioneel als hobbymatig de aanblik van hoogspanningslijnen in het landschap wel kunnen waarderen en daar ook na vijf uur wat mee doen. Verschil is dat ze meer one-issue zijn en dat oprichtster Flash Bristow de Britse organisatie beheert als een rechtsvorm (vergelijkbaar met een stichting) waarvan mensen lid konden worden en een welkomstpakket thuisgestuurd krijgen. In 2014 had de PAS minimaal 600 leden en we hebben hier bij het siteteam in ieder geval één persoon die er ook lid van is.

Of misschien was. Want sinds enige tijd is de website van de PAS plotseling uit de lucht. Sterker nog, het gehele webdomein is in handen van een reseller en de mail wordt niet beantwoord. De hele PAS lijkt van de aardbodem te zijn verdwenen. We hebben wel iets opgevangen over dat de oprichtster mogelijk gezondheidsproblemen heeft, maar dat is niet bevestigd. Normaal gesproken zou dat ook niet mogen uitdraaien in het omvallen van een verband van honderden mensen – tenzij één persoon werkelijk de absolute macht heeft. (Om de lezers gerust te stellen, dat is hier bij HoogspanningsNet dus niet het geval.)

Het gelijknamige forum is er nog wel, maar dat is deels afgeschermd voor passanten en lidmaatschap van de PAS lijkt niet automatisch toegang te geven tot het forum. Er staat niets over het lot van de website of de society – eigenlijk toont het forum zelfs geen enkel verband met de PAS van Flash Bristow, behalve dat ze de werknaam delen. Er is ook een groep mensen (4000) die dezelfde naam op Facebook gebruiken, maar dat lijkt voornamelijk te draaien om het reposten van losse foto's die op het internet rondslingeren zonder dat er diepgang achter zit. Een oud bericht in die groep lijkt er tevens op te wijzen dat zij geen verband houden met de officiële PAS. 

Samengevat, ook bij HoogspanningsNet hebben we geen idee wat er gaande is. Contact hebben we tot nu toe niet weten te krijgen, maar het ziet er niet best uit. We zullen toch niet meemaken dat de Brexit.. nee toch?

[E] It looks like something serious is going on at the UK collegue platform Pylon Appreciation Society. Their website is offline, the domain is even obtained by a reseller. Up until now every attempt to contact and asking about the situation failed. Quite concerning. If someone knows more about the situation, don't hesistate to contact us.

Afbeelding: screenshot van de website van de PAS in de tijd dat ze nog online waren (klik voor vergroting). Weinig opwindend zodat mensen bijna vanzelf naar Facebook uitwijken om foto's te delen, maar niets leek erop te wijzen dat ze opeens zouden verdwijnen. 

26 november 2018 Het was al maanden aangekondigd en nu is het zover: HoogspanningsNet zit op een zwaarder hostingpakket. Het brengt verbetering in performance van onze netkaart en geeft ademruimte voor het uitrollen van nieuwe ontwikkelingen.

Noodmast in de EemshavenDe laatste jaren is het aantal gebruikers van HoogspanningsNet gestadig gegroeid. De netkaart zowel in omvang (meer landen en objecten) alsook in aantal dagelijkse gebruikers dat privaat en stiekem zakelijk de netkaart op een tabblaadje heeft openstaan.

Op drukke momenten raakten we door de resources heen zodat het EB-cluster onstabiel en traag werd. Daar kwam wel eens gemopper over via de mail. Geruime tijd haalden we onze schouders op – HoogspanningsNet wordt beheerd door vrijwilligers en ook de hostingkosten worden vrijwillig betaald, dus als voor voor niets de zon opgaat mag men niet zeuren over af en toe een wolkje.

Maar dat wolkje groeide. We namen operationele maatregelen (caching, code stroomlijnen, database optimaliseren), maar het klaarde niet op. Dit najaar had de wolk het formaat aangenomen van een flinke donderwolk. We hadden iedere maand twintigduizend bezoekers meer op het EB-cluster dan waar ons hostingpakket op was berekend. Het is de bedoeling dat Cycle 7 van de netkaart (de grootste capaciteitsvreter) een beduidend efficiëntere code krijgt, maar die is nog in ontwikkeling zodat we daar nu nog niets aan hebben.

Ondanks dat het een scherpe stijging betekent in de jaarlijkse onkosten (inmiddels de ordegrootte van een budgetvakantie naar het strand van Groot Transformatorië) is verzwaring noodzakelijk. Ook voor onze interne besoignes, want als vrijwilligers ontlenen we er zelf natuurlijk ook lol en genoegen uit om site, forum en netkaart te beheren en verder te kunnen ontwikkelen. En we hebben nogal wat plannen in vrijetijds-congestie hangen. Een traag platform op de server is voor ontwikkelaars net zo ergerlijk als een trage PC op je bureau thuis. 

Inmiddels staat er de dubbele hoeveelheid rekenkracht en memory achter het EB-cluster. Dat gaat zeker helpen in bereikbaarheid, snelheid en toekomstvastheid. Ondanks dat zal het in elk geval zolang Cycle 6 van de netkaart operationeel is soms blijven voorkomen dat hij eh.. hapert. Bij stroomstoringen die de media halen duikt men met duizenden tegelijk op de netkaart en een hostingpakket dat daartegen kan is niet te betalen. (Een digitale fooienpot voor dankbare gebruikers van de netkaart is overigens niet langer onbespreekbaar. ;-) )

Afbeelding: als de netbeheerder in de knel komt en lapmiddelen zoals dynalic line rating en congestiemanagement niet meer werken, dan moet hij er een circuit bij plaatsen. Voor een website is dat weinig anders: als je resources tekort komt en je ook met operationele maatregelen de grens bereikt, dan moet je je pakket verzwaren.

05 maart 2018 Is het jou ook opgevallen dat sommige klokjes in de magnetron, de wekkerradio en op sommige bedrijfsborden de afgelopen weken telkens achterlopen? Gelijk zetten hielp slechts heel even en dan was het alweer mis. Wacht nog even met wijzen naar Bilderberg, het is geen complot. De oorzaak is (geloof het of niet) een aanhoudend probleem met de netfrequentie in het Europese hoogspanningsnet veroorzaakt door een ruzie tussen Servië en Kosovo.

Wat heeft een klok te maken met het hoogspanningsnet? De meeste klokken gebruiken een DCF-ontvanger, software of een kwartskristal als methode om zeer regelmatige pulsen te genereren en zo een seconde te definiëren, maar er zijn ook klokken die in plaats van kwarts de netfrequentie gebruiken. Immers, ook die wordt geacht constant te zijn (50 Hz) zodat je die als pulsengenerator kan gebruiken. Meestal werkt dat prima, maar de laatste weken gaat het mis.

De werkelijke netfrequentie varieert continu heel licht rondom 50 Hz. Bij het aanslaan van zware belasting (half Europa zet de kookplaat aan) zakt de netfrequentie heel licht naar bijvoorbeeld 49,95 Hz. Bij overproductie stijgt deze juist tot boven 50 Hz. Over wat langere periode (uren, hooguit een dag) middelt dat zichzelf uit zodat er grootschalig gezien alsnog netjes sprake is van 50 Hz. De klokken die de netfrequentie gebruiken schommelen in hun loopsnelheid mee met de milde schommelingen. Normaal gesproken beperken de gevolgen zich door de dag heen tot slechts enkele seconden voor- of achterlopen dat telkens vanzelf wordt gecompenseerd.

Als de netfrequentie echter geruime tijd lager blijft dan 50 Hz, dan blijft de compensatie uit en gaat de klok dus merkbaar steeds verder achterlopen. Als een voor- of achterstand groter wordt dan 20 seconden worden ze chagrijnig bij ENTSO-E, de organisatie van verenigde Europese netbeheerders. Het hele Europese net is aan elkaar gekoppeld, dus om te compenseren verhogen zij dan tijdelijk de streefwaarde van de netfrequentie van het gehele Europese net naar 50.01 Hz. Dat setpoint moet worden doorgecommuniceerd naar alle aangesloten netbeheerders en die moeten het weer doorgeven aan centrale producenten. Een heel gedoe, maar meestal werkt deze methode prima om een achterstand in te lopen. Alleen deze keer dus niet. Inmiddels missen we al ruim zes minuten – and counting.

Het lijkt erop dat een van de Europese netbeheerders zich niet aan het beschikbaar stellen van de afgesproken hoeveelheid regelvermogen houdt, waardoor de correctie achterblijft bij de geplande regeling waardoor alles nu zodanig uit de hand loopt dat Europa het begint te merken. Zo schijnt deze kwestie ook de oorzaak te zijn van het falen van de luchtalarmen in Nederland bij de test afgelopen maandag. Volgens Kathleen Iwens van Elia (tegen VRT Media) gaat ENTSO-E deze week in beraad. Wanneer het probleem kan worden opgelost is de huidige achterstand overigens in enkele dagen ingelopen.

Inmiddels wijzen verschillende bronnen (zoals het ANP via nu.nl) naar de netbeheerders van Servië (EMS) en Kosovo (Kostt), die er door een onderlinge ruzie met een politiek randje blijkbaar een potje van hebben gemaakt waarna een van de twee op buitengewoon onprofessionele wijze weigert om Europese afspraken na te komen. Of uiteindelijk EMS of Kostt met de billen bloot moet zullen we moeten afwachten, net als herstel van de tijd zelf. De komende dagen blijft het nog even goed opletten met de wekkerradio.

Afbeeldingen: het Europese hoogspanningsnet is een uitstekend voorbeeld van samenwerking, alles is aan elkaar verbonden. Onder: alleen klokken die de netfrequentie gebruiken als pulsengenerator hebben last van het euvel. Kwartsklokken, DCF-ontvangers (Frankfurt) en softwaregestuurde klokken zoals op een telefoon lopen normaal.