HoogspanningsNet - alles over hoogspanning op het het

Hoogspanningstechniek

Hoogspanning en gezondheid?

Antwoord op alle vragen vind je bij het RIVM (NL) of het Departement Leefomgeving (B).

HoogspanningsNet behandelt dit thema met opzet niet zelf. (Waarom niet?)

Geknetter en gebrom?

Geen zorgen, dat is normaal.

Duitsland

22 april 2015 ∙ Een hoogspanningsnet is nooit af. Er is continu onderhoud, sloop, verzwaring en nieuwbouw nodig. Daarbij is een hoogspanningsnet een omgeving van maatwerk, zodat iedere klus net weer even anders is. Laten we eens kijken naar wat er momenteel qua nieuwbouw op het hoogste spanningsniveau gebeurt.

Nieuwe donaumast in Duitsland (foto door Peter Schokkenbroek)In het westen van Nederland is men tussen Beverwijk en Vijfhuizen begonnen met de Noordring van Randstad-380. Nieuwe verbindingen met een spanning tot en met 150 kV worden tegenwoordig meestal ondergronds aangelegd, maar zware koppelnetverbindingen van 380 kV worden in principe bovengronds aangelegd. En hoewel Tennet een paar weken terug met het bericht kwam dat er in de toekomst misschien voorzichtig meer 380 kV-grondkabel mogelijk is dan de huidige limiet van 20 kilometer (oh oh, zei de mastengek) kiest men tot nader order gewoon voor bovengrondse aanleg. Dat is met de techniek van nu het betrouwbaarst, goedkoopst en efficiëntst. De nieuwe lijnen bouwt men met de stilaan bekend rakende wintrackmasten. (Na wat nieuwe berekeningen is het trouwens wel de bedoeling dat de hoekmasten minder zullen doorbuigen dan bij de eerste generatie wintracks het geval is.)

In België verschijnt over enige tijd een nieuwe 380 kV-verbinding naar Zeebrugge in het kader van het Stevinproject. Maar reeds vandaag is men bezig met verbouwingen in een andere verbinding, die tussen Gramme en Van Eyck. Daar hangt momenteel maar één circuit in de dubbelvlagmasten en het wordt hoog tijd om de andere kant er ook maar eens in te hangen. Een flinke klus voor Elia en de onderaannemers.

In weer een andere richting, de nabijgelegen delen van westelijk Duitsland, is men nog veel drukker bezig met nieuwbouw. De energiewende trekt een zware wissel op het bestaande net, zodat HVDC, converterstations en ook nieuwe 380 kV-lijnen er aan de orde van de dag zijn. Ook Duitsland experimenteert men met enkele korte stukken 380 kV AC-grondkabels, maar nieuwe bovengrondse 380 kV-verbindingen worden er nog gewoon met vakwerkmasten gebouwd. Niets nieuws onder de zon (of boven de vele zonnepanelen)? Toch wel: ook de Duitse mastontwerpen lijken enigszins met hun tijd mee te gaan. In Nederland zijn we al geruime tijd gewend aan railings en aan stompe traversetoppen, maar nu lijken ook Duitse masten dit soort trekjes te gaan vertonen. De typisch Duitse, spitse traversen met een simpel vakwerk lijken te zijn ingeruild voor een ontwerp dat rechtstreeks lijkt te zijn overgenomen uit Zwolle-Meeden-Eemshaven. Of dat zo is vanwege de zware (gewicht) vierbundelgeleiders die men eraan wil hangen of dat het door een veranderd veiligheidsbeleid komt is ons niet bekend, maar een vakwerkmast blijft een vakwerkmast en gelukkig laat Duitsland ons zien dat het nog steeds kan.

Afbeeldingen: donaumast in een nieuwe 380 kV-verbindingen in Duitsland, vastgelegd door Peter Schokkenbroek. Donaumasten zijn zo'n beetje uitgevonden in Duitsland, dus tot zover niets vreemds. Maar de stompe traversetoppen en het atypische vakwerk van de trekschoren in de traversen lijkt zo te zijn overgenomen uit Zwolle-Meeden-Eemshaven. Kijk voor meer foto's in dit topic op ons forum.

30 oktober 2014 ∙ Al jaren was het een van de meest intrigerende vragen in Hoogspanningsland: de donaumast, het meest gebruikte mastmodel in Nederland, droeg een groot geheim met zich mee. Waaraan dankt het zijn aparte naam? Niemand wist het, zelfs ingenieurs en de netbeheerder niet. We schreven er ooit zelfs een prijsvraag over uit – niemand. Maar toch, uiteindelijk is er nu een aannemelijk antwoord.

IJsselmij Duits-type donaumast voor 110 kV bij VeenhuizenEnkele dagen geleden bereikte ons een email uit Duitsland. Een Duitse hoogspanningsgeïnteresseerde was op onze site op deze openstaande vraag gestuit. Hij verwees ons door naar de Duitse Chronik der Elektrotechnik: een relatief onbekende website van waarop in een diep verstopte, ellenlange pagina het jaar 1927 werd behandeld. Er stond één enkel zinnetje: "Okt. 1927 Inbetriebnahme 110-kV-Leitung Regensburg-Passau längs des Donautales und diese Mastentwicklung wird alsbald überall als 'Donau-Mastbild' übernommen [160][163]"  Regensburg en Passau liggen inderdaad beide in het zuid-Duitse deel van het Donaudal. En hoewel de 110 kV-verbinding in kwestie inmiddels niet meer bestaat, lijkt het na aanvullend onderzoek inmiddels voldoende aannemelijk om deze verklaring te accepteren. 

Het lijkt erop dat de term donaumast is ontstaan op gelijke wijze als het Maaswaaltje: er verscheen een configuratie en simpelweg als gevolg van de behoefte om deze met een naam aan te kunnen duiden verschenen wellicht meerdere namen, waarvan donaumast uiteindelijk degene was die het breedst gedragen raakte en het heeft gewonnen. Het woord donau is dus een blind toeval, voortgekomen uit de geografische plek waar het mastmodel voor het eerst op deze schaal werd toegepast.

Straat 150 kV-donaumasten bij GeertruidenbergToch is dit niet het hele verhaal. Meteen ontstaan er nieuwe vragen die iedereen met kennis van nethistorie al zal hebben opgemerkt: 1927 is behoorlijk recent. Inderdaad is de bewuste 110 kV-hoogspanningslijn tussen Regensburg en Passau zeker niet de eerste hoogspanningsverbinding geweest die deze geleiderconfiguratie gebruikte. Reeds lang voor 1927 werd zelfs in Nederland de driehoekige configuratie met de punt naar boven al toegepast met staande isolators op het niveau van 10 en 50 kV. En daar is glashard bewijs van, zoals we uitgebreid kunnen zien in het naslagwerk Hoogspanningsmasten van de PNEM van Tom Börger. Wat we concluderen is dat de term donaumast veel minder oud is dan de configuratie zelf. Enerzijds niet verbazend, want dat is met alle andere mastmodelnamen ook het geval. Maar het lijkt aannemelijk dat de verbinding Regensburg-Passau wel de eerste is geweest die de donauconfiguratie met hangende isolators grootschalig toepaste in Duitsland, waarna de spontaan verschenen aanduiding van dit mastmodel zich uitbreidde over eerst Duitsland en later over de rest van de wereld. 

Donaumasten voor 380 kV bij Krimpen aan den IJsselIn ieder geval acht HoogspanningsNet het voldoende aannemelijk om deze verklaring tot nader order te onderschrijven. De bron oogt betrouwbaar en de verklaring zelf is zowel geografisch, historisch alsook linguïstisch in orde. De tipgever zelf ziet geen meerwaarde in het eervol vermelden van zijn naam, maar de uitgeloofde prijs (een editie van de Mast van de Maand met een zelfgekozen donaumast) zal wel worden toegekend. En dat er nu straks voor één keer een Duitse donaumast in deze rubriek zal prijken… tsja, dat is nou echt interconnectie op hobbyniveau in actie.

Afbeeldingen: een donaumast draagt twee circuits op twee verdiepingen in een driehoekvorm met de punt naar boven. Er is geen land in west-Europa waar je geen donaumasten aantreft, maar in Duitsland en Nederland is dit mastmodel in allerlei subvarianten en netspanningen veruit het meest algemeen.