HoogspanningsNet - alles over hoogspanning op het het

Hoogspanningstechniek

Hoogspanning en gezondheid?

Antwoord op alle vragen vind je bij het RIVM (NL) of het Departement Leefomgeving (B).

HoogspanningsNet behandelt dit thema met opzet niet zelf. (Waarom niet?)

Geknetter en gebrom?

Geen zorgen, dat is normaal.

Doetinchem

18 december 2019 Een vermogenstransformator faalt zelden, maar het kan wel. Gisteren ontstond er brand in een 380/150 kV-koppeltrafo op station Doetinchem Langerak. Hoewel de schade in de miljoenen loopt, viel de stroom nergens uit. Het nut van redundantie in het hoogspanningsnet werd uitstekend gedemonstreerd.

Men had in de Achterhoek net het avondeten op toen het licht een paar tellen knipperde. Daarna herstelde het zich. De rest van de avond verliep op het eerste gezicht normaal en pas toen er een NL-Alert vanwege rookontwikkeling binnenliep, werd duidelijk wat er eerder die avond was gebeurd. Op trafostation Doetinchem Langerak was kortsluiting ontstaan binnenin een van de twee koppeltrafo's waarmee het regionale 150 kV-net aan het landelijke 380 kV-net is verbonden. De trafo werd direct automatisch losgenomen, maar de olie binnenin de trafo vatte vlam en de machine veranderde in een brandend karkas van olie, papier en gloeiend metaal, vlakbij een vermogen aan elektriciteit.

Om veilig te kunnen blussen moest de hele 380 kV-schakeltuin spanningsloos worden gemaakt. Tennet hanteert vrijwel overal in het net dat er N-1 redundantie is: iedere willekeurige enkelvoudige storing (één component) kan/mag uitvallen zonder dat een stroomstoring ontstaat. Maar een heel station losnemen is een operatie waar N-1 niet tegen is opgewassen. Toch ging nergens het licht uit. Gisteren werd de stroomvoorziening gered doordat het net niet alleen redundant is, maar ook in ringvormen is aangelegd. Wie op de netkaart of het netschema kijkt, ziet dat vermogen vrijwel altijd via twee of meer wegen aangevoerd kan worden naar een trafostation. Ook kan het via twee kanten de kring worden rondgeleid. Je kan zien dat het 150 kV-net ook zonder koppeling met de 380 tijdelijk terug kan vallen op invoeding vanuit Woudhuis – Zutphen en vanuit Zevenaar. Deze verbindingen zijn dubbel uitgevoerd (twee circuits) en ze hadden voldoende capaciteit om de Achterhoek te kunnen dragen, ook zonder de 380/150 kV-koppeling op Doetinchem. De overgebleven koppeltrafo's op Lelystad en Dodewaard moesten er na het losnemen van heel Doetinchem-380 wel wat harder tegen werken om het hele deelnet van invoeding te blijven voorzien, maar per saldo leverde het nergens een probleem op.

De gesneuvelde trafo is een Smit 500 MVA driewikkelaar voor primair 380 (400) kV en secundair 150 kV. De derde wikkeling bedient een compensatiespoel op 50 kV. Dit type trafo is een van de werkpaarden van het Nederlandse koppelnet, maar zo'n exemplaar weegt ruim 320 ton en dan moet de olie (in totaal 155 ton) er ook nog in. Naast het überhaupt voorhanden hebben van een reserve-exemplaar is het transport ervan een flinke operatie. Het opruimen van de schade, herstelwerken en het aanvoeren van een nieuwe trafo kan wel een aantal maanden gaan duren. De balans voor Tennet? Ruim € 6.500.000,- voor een nieuwe trafo plus de bezorgkosten (de monteur gaat pas weg als uw apparaat volledig functioneert), maar wat ons betreft ook een pluim voor de robuuste netstrategie die zich gisteren uitbetaald heeft.

Afbeelding: een identieke Smit 500 MVA 380/150 kV koppeltrafo op een ander trafostation (trafo rechts, links de koellichamen). De trafo is een ondeelbaar object en zo'n ding verplaatsen en bedrijfsklaar opleveren kost net zoveel als een koophuis in Amsterdam. Onder: deel van het netschema, met Doetinchem (grijs) opzettelijk onbeschikbaar gezet. Merk op dat de 150 kV van Gelderland meer invoedingspunten heeft. Het was wat harder werken voor de overgebleven trafo's, maar er ontstonden geen problemen.

15 april 2016 ∙ Al een jaar of vijf zijn er voorbereidingen bezig, maar sinds twee weken zijn dan ook echt de piketpaaltjes de grond in geslagen. De bouw van Doetinchem-Wesel 380 kV is begonnen.

De grensoverschrijdende verbinding heeft redelijk wat voeten in de aarde gehad. Maar uiteindelijk werd de aarde toch ongemoeid gelaten. Actiegroep Achterhoek 380 kV Ondergronds heeft een ijverige strijd gevoerd om de hoogspanningslijn ondergronds aan te laten leggen. Als eerste in hun soort kregen zij het gedaan om een onafhankelijke derde partij (Tractebel) onderzoek te laten doen naar de lusten en lasten van een alternatief plan: HVDC ondergronds. Hoewel het begrip 'onafhankelijk' zich tot op heden nog voor enige discussie leent, was de conclusie dat aanleg met de bestaande wisselstroomtechniek de voorkeur verdiende. De afstand en de prijs van converterstations maakte HVDC niet direct meer aantrekkelijk. 

Vorig jaar werd besloten dat ondergrondse aanleg en/of andere alternatieven dan ook niet verder meer zullen worden onderzocht. De verbinding gaat door volgens het oorspronkelijke plan: bovengronds en met wintracks. Nu zou je zeggen dat wij mastengekken op deze site wel de allerlaatsten zouden zijn om daar een kritische noot bij te plaatsen, maar ook bovengrondse aanleg heeft een prijs, genaamd het uitruilbeginsel. De aanleg van de 380 kV-lijn maakt het mogelijk om bestaande lijnen van 150 kV ermee te combineren op één mastpositie. Concreet betekent dit dat er heel wat tonmasten zullen verdwijnen uit het gebied. Ook het lijndeel van Doetinchem-Ulft dat in 2010 tegen de vlakte werd geblazen door een downburst verdwijnt weer, en nu definitief.

De omgeving van Doetinchem zal een heel andere aanblik krijgen, die door mastenliefhebbers met gemengde gevoelens wordt aanschouwd. We houden het in de gaten. Wellicht richt Tennet binnenkort wel weer een facebookprofiel op waarin men bouwfoto's plaatst, net zoals met Randstad-380 en het verkabelingsproject in Apeldoorn werd gedaan.

Foto: wintrack-combinatiemasten, zoals ze ook in de omgeving van Doetinchem zullen verschijnen, zullen het einde betekenen van onder andere de herstelde verbinding Doetinchem-Ulft. Maar de verbinding is ook grensoverschrijdend. Hoe zal het Duitse antwoord op wintracks er precies uit gaan zien? Meerdere bronnen zeggen meerdere dingen!

20 juli 2013 ∙ Na een jarenlange discussie tussen de netbeheerder, de overheid en de belangenorganisatie Achterhoek 380 kV Ondergronds is eerdaags het definitieve besluit gevallen over de nieuwe hoogspanningslijn Doetinchem-Wesel 380 kV. Op 23 mei kwam het onderzoeksrapport van Tractebel uit en inmiddels is het ministerie klaar met nadenken. HVDC wordt niet langer als een te overwegen alternatief gezien. Doetinchem-Wesel 380 kV zal definitief als 380 kV AC-luchtlijn worden aangelegd. 

Combiwintracks bij Delft - Ole NielsenDat is een zure appel voor de belangenorganisatie, waarbij HoogspanningsNet het niet ongenoemd wil laten dat hun ijver in de vorm van een lijvig rapport ervoor gezorgd heeft dat er überhaupt een onderzoek van Tractebel kwam, hetgeen geen slechte prestatie is. Maar voor pylon geeks en andere liefhebbers van bovengrondse hoogspanning klinkt dit besluit in deze tijden van verkabeling als een opsteker. Echter, pylon geeks doen er goed aan om niet meteen de vlag op te steken, want er zit een grote boa constrictor onder het gras van dit besluit.

Omdat Doetinchem-Wesel 380 bovengronds zal worden aangelegd treedt het Uitruilbeginsel in werking. Voor dit project betekent dit dat voor iedere nieuwe kilometer 380 kV-lijn er ook een kilometer andere bovengrondse hoogspanningslijn zal moeten sneuvelen. Dat gaat gebeuren in de vorm van gedeeltelijke afbraak van de 150 kV-verbindingen Dodewaard-Doetinchem en Doetinchem-Ulft.

Shall we Dance? van Floris SchoonderbeekNederlands enige twee tonmasten die voorbereid waren op verkabeling maar die uiteindelijk stand hielden als luchtlijn zullen alsnog sneuvelen. Ook het kunstwerk Shall we Dance? van Floris Schoonderbeek zal alleen komen te staan, met niemand om nog ten dans te vragen. En ook het roemruchte, herstelde lijndeel van Doetinchem-Ulft dat in 2010 bezweek tijdens de Downburst van Vethuizen zal het veld moeten ruimen. Wat we daarvoor terug krijgen is een straat combinatiewintracks waarin 380 kV en 150 kV samen wordt ingehangen. En op de voorpagina van HoogspanningsNet mogen we gerust hardop zeggen dat zelfs onder de pylon geeksde liefhebbers van deze combinatiewintracks bijzonder dun gezaaid zijn…

Kortom, we zitten als pylon geeks in een irritante spagaat: een nieuwe bovengrondse lijn klinkt fijn, maar de offers die daarvoor in het mastenlandschap moeten worden gebracht zijn groot. Daarom valt het te bezien of we werkelijk blij moeten zijn met het besluit van het ministerie. Het uitruilbeginsel heeft bizarre gevolgen. Want voor één keer staan pylon geeks en belangenverenigingen daardoor wellicht zij aan zij.

Foto's: combinatiewintracks zoals ze gebruikt gaan worden in Doetinchem-Wesel 380 kV zijn heden ten dage al te vinden ten zuiden van Delft, hier vastgelegd door Ole Nielsen. Onder: Shall we dance? van Floris Schoonderbeek. Dit kunstwerk zal na de verkabeling van de tonmastenlijn naar Ulft als een soort Remy blijven staan, met geen enkele andere hoogspanningsmast meer om nog mee te dansen.