HoogspanningsNet - alles over hoogspanning op het het

Hoogspanningstechniek

Hoogspanning en gezondheid?

Antwoord op alle vragen vind je bij het RIVM (NL) of het Departement Leefomgeving (B).

HoogspanningsNet behandelt dit thema met opzet niet zelf. (Waarom niet?)

Geknetter en gebrom?

Geen zorgen, dat is normaal.

België

06 december 2018 De Goedheiligman brengt dit jaar niet alleen iets moois mee voor Belgische kinderen. Ook voor volwassenen is er een cadeautje: de Nemo Link is klaar! België en Engeland zijn nu verbonden en de kans op elektriciteitsschaarste is verder afgenomen.

Nou ja, cadeautje… Het 140 kilometer lange draadje staat op de balans voor 690 miljoen euro, maar in tegenstelling tot bijvoorbeeld afschrijvingen op staatsobligaties krijgen we er deze keer echt iets voor terug: 1000 MVA harde interconnectorcapaciteit tussen Zeebrugge en Richborough. Na een testfase die de rest van deze maand duurt zal de kabel begin 2019 worden vrijgegeven voor de markt.  

België was het laatste land aan de Noordwest Europese kust dat nog geen kennis had gemaakt met HVDC. Andere landen zoals Nederland (NorNed, 2010), Duitsland (1994, Baltic Cable), Frankrijk en Engeland (France Angelterre, 1961) en pionier Zweden (Gotlandlink, 1954) hadden al langer DC connecties met elkaar. Nemo wordt bedreven op 400 kV DC in het schema van een symmetrische monopool. Dat betekent dat er twee geleiderkernen liggen die in de praktijk allebei een potentiaal van 400 kV hebben ten opzichte van de aarde (en 800 kV tot elkaar) en dat de stroomrichting in beide geleiders omgekeerd loopt. De converters zijn door Siemens geleverd en zijn van het type VSC (voltage source converters). Deze zijn kleiner en beter stuurbaar dan traditionele thyristors in oudere converterinstallaties.

Er is ook een primeur: de kabel heeft een mantel die gedeeltelijk uit XLPE bestaat. Voorheen werd dat niet gebruikt in DC-zeekabels omdat het materiaal onder water wel eens last kreeg van minuscule barstjes, waterbomen en deelontladingen in de isolatie, zodat men voorheen liever oliegedrenkt papier gebruikte.    

Een ander uniek kenmerk is dat Nemo gebruikt kan worden als blackstartvoorziening. In het geval van een bijna onmogelijk, maar theoretisch denkbare totale uitval van het hele Belgische net waarbij ook geen beroep kan worden gedaan op de buurlanden, kan via een aggregaat het converterarray worden opgestart waarna een wisselstroom kan worden gegenereerd. 

HVDC-interconnectors dragen doorgaans trotse namen zoals BritNed, Cross-Skagerak en Hansa Powerbridge. Nemo Link lijkt te refereren naar de onverschrokken kapitein Nemo uit het boek van Jules Verne, 20.000 leagues under the Sea), maar bij HoogspanningsNet hebben we op de open dag van het converterstation in aanbouw (afgelopen mei) opgevangen dat daar misschien wel helemaal geen projectgroep of inspraakprocedure aan te pas is gekomen. Een hoog persoon binnen Elia, een balpen wiebelend tussen twee vingers en een blik naar het plafond. Of het ook echt zo is gegaan? Dat zullen we waarschijnlijk nooit weten – iets wat eigenlijk ook weer goed past bij de afloop van het boek van Jules Verne.

Voor nu feliciteren we Elia en NationalGrid met de oplevering van dit mooie project en we hopen dat de testfase voorspoedig verloopt. Een mooie afloop na tien jaar hard werken. 

Afbeelding: De binnenkant van de converterhal, waar wisselstroom in gelijkstroom wordt omgezet, is een bijna buitenaards gezicht. Foto door (en via) Elia, omdat het op de open dag niet was toegestaan zelf foto's te maken van de installatie. Onder: demonstratiemodel van de gebruikte kabels. Het witte materiaal is XLPE, nu nog uniek in nieuwe zware HVDC-zeekabels.

22 november 2017 Gisteren heeft Elia de Stevin-hoogspanningsverbinding in dienst genomen. Met de oplevering van deze zeer zware 380 kV-verbinding, de eerste nieuwe in bijna dertig jaar, komt er een eind aan een uniek constructieproject in de Lage Landen, maar ook een tastbaar begin aan versnelde verduurzaming van de Belgische elektriciteitsmarkt.

Het Stevinproject (vaste bezoekers van deze site welbekend) draait om de bouw en ingebruikname van een buitengewoon zware 380 kV-verbinding vanaf de Belgische 380 kV-ring naar de kust bij Zeebrugge. De nieuwe verbinding, een ware krachtpatser, is essentieel om ambities waar te kunnen maken: veel meer windvermogen op zee, groei van het Zeebrugse havengebied en zelfs aansluiting van België op Engeland via een HVDC-interconnector (de Nemo-kabel). Het gaat om vermogens waar zelfs een gangbare Belgische 380 kV-verbinding (typisch 1400 MVA capaciteit) geen oplossing voor zou bieden. Netbeheerder Elia besloot geen halve maatregelen te nemen en zette in op toekomstvastheid. Met andere woorden: de beuk ging erin. Er werd een hoogspanningslijn voor maar liefst 3000 MVA ontworpen: een nominale transportcapaciteit die nog nooit eerder in de Lage Landen was vertoond. Zeven jaar geleden begon het project, drie jaar is er gebouwd en gisteren heeft Elia de verbinding na de nodige tests samen met premier Charles Michel en Minister van Energie Christine Marghem formeel in dienst gesteld.

Reden voor een feestje in hoogspanningsland. Het hele project bestaat uit drie hoogspanningsstations, twee opstijgpunten (overgangsposten) met GIS-schakelmogelijkheden, twee luchtlijndelen en een grondkabeldeel. In totaal is er 47 km nieuwe 380 kV-verbinding aangelegd, waarvan 37 kilometer met een nieuw, stoer ontwerp zware vakwerkmasten met geïsoleerde traversen. Deze zijn in staat om de dikke vierbundelgeleiders op compacte wijze dichtbij elkaar te dragen, waardoor de verbinding ondanks zijn hoge capaciteit relatief klein is gebleven. Dat neemt gelukkig niet weg dat het mastontwerp een goed gebalanceerde, potente indruk maakt.

Een andere highlight is toepassing van een stuk grondkabel in een verbinding van deze capaciteit. Voorheen was de tien kilometer lange Delftkabel in Nederland een van de blikvangers op het wereldtoneel: met 2635 MVA op 380 kV was die bij zijn oplevering uniek in de wereld. Maar Stevin is er overheen gegaan door een net zo lang kabeldeel toe te passen dat zelfs voor 3000 MVA geschikt is. De kabel kruist tevens het Boudewijnkanaal via een speciaal geboorde dubbele kabeltunnel.

Toch is er tussen al dit moois ook een klein jamaartje voor de pylon geeks. Grote nieuwe verbindingen verschijnen zelden op het toneel zonder dat het een aantal kleine, oude verbindingen de kop kost: het stand-stillprincipe. Bij Stevin is dat niet anders en de aanleg van deze trotse grote lijn betekent ook het verdwijnen van drie 150 kV-lijnen. De komende jaren worden vervangende kabels gelegd en worden ze afgebroken. Daardoor is juist nu, net na de oplevering van de grote zware lijn en nog vóór de sloop van de kleine verbindingen, misschien wel het mooiste moment van allemaal om eens een kijkje te gaan nemen in het Vlaamse land.

In ieder geval laten wij vanaf deze plek de kans niet lopen om Elia te feliciteren met het succesvol opleveren van deze unieke verbinding. Meer informatie? Lees het persbericht van Elia, bekijk de projectwebsite van Stevin (aanrader), volg het Stevintopic op ons forum (veel foto's) of bekijk de hele verbinding en alle stations direct op onze vers bijgewerkte netkaart.

Afbeeldingen: bovengronds lijndeel van de Stevin-verbinding, met de voor deze verbinding typerende masten met geïsoleerde traversen. Onder: overgangspost Gezelle, waar de bovengrondse verbinding in een grondkabel verandert. Een strak vormgegeven afspanportaal en een al even zo strak GIS-gebouw. Stevin straalt daardoor no-nonsense uit. Foto's door Bavo Lens.

01 december 2015 ∙ De titel Fossiel van de Dag, die België gisteren op de klimaattop in Parijs binnenhaalde, lijkt eerder een sneer te zijn richting de Brusselse trage politiek dan richting de praktijk. Nota bene op dezelfde dag werd een nieuw record gevestigd met de windproductie in het land: 38,6 GWh. En ook in het hoogspanningsnet zijn de tekenen van een groener wordend België te zien. Het Stevinproject is in principe een voorbeeld van hoe België juist wél inspeelt op vergroening.

Het Stevinproject draait om een forse netverzwaring in de verbinding tussen de kust (Zeebrugge) en de aansluiting op het landelijk koppelnet ter hoogte van Horta. Een opmerkelijk groot project wanneer we kijken naar het tempo en de omvang van telkens maar veranderende inzichten in producielocaties en geprefereerde productiemethoden. Die zwalken heen en weer op het ritme van de landelijke politiek en de grondstofprijzen, die de laatste jaren haast per seizoen sterk lijken te veranderen. Dat is lastig voor de netbeheerders omdat de doorlooptijd van een nieuwe zware hoogspanningslijn tussen vijf en tien jaar zit: veel langer dan die van een windpark of centrale aan de kust. Grote projecten die lang duren hebben daardoor een hoog risico op achterhaaldheid, kapitaalvernietiging of andere problemen.

Het Stevinproject is echter redelijk immuun voor deze problemen. Deze zware hoogspanningslijn is voor een belangrijk deel nodig doordat het offshore windvermogen in de Belgische Noordzee hand over hand toeneemt. Netbeheerder Elia heeft daarom besloten geen halve maatregelen te nemen en een zware 380 kV-verbinding aan te leggen. Zwaar genoeg om alle windvermogen aan land te brengen en ook te kunnen voorzien in een toekomstige koppeling met Engeland via een aan te leggen HVDC-kabel (de NEMO-link). Het bestaansrecht en de noodzaak van Stevin is daardoor robuuster dan soortgelijke projecten die Nederland ondernam, zoals het deels geflopte Noordwest-380.

De werken aan Stevin vorderen gestaag. Station Horta is zo goed als gereed, de eerste mastaanpassingen en nieuwbouw zijn druk bezig en ook is Elia inventief geweest met het oplossen van die kleine, irritante praktische problemen die je bij elk project ad-hoc aantreft. Wat doe je als je een bestaande 150 kV-verbinding moet overkruisen terwijl de stroom daar onder geen beding af mag? Een juk ter bescherming bouwen is dan niet mogelijk. Dus Elia besloot om een cantileverkraan te verbouwen tot improvisatiejuk, waarna die gewoon in zijn geheel over de draden heen gedraaid kon worden. Ziezo, in een wip het hele probleem opgelost. Dat zijn de oplossingen waar we van houden.

Voor meer foto's en informatie, kijk op ons forum in het Stevintopic, op www.stevin.be of neem een abonnement op de Stevin-nieuwsbrief.

Foto's: Overgangsstation Gezelle in aanbouw, gezien vanuit de lucht (foto door Bavo Lens). We zien een gebouw, de fundamenten voor twee opstijgpunten en vooral de onderkant van een hele grote hoogspanningsmast. Klik erop voor een vergroting, dat verdient deze foto. Onder: de inventieve oplossing van Elia om een veiligheidsjuk te bouwen zonder afschakeling. Sorry voor de mist, daar kunnen we helaas niets aan doen.

28 oktober 2013 ∙ De zware storm die het afgelopen etmaal onder andere over het Belgische en Nederlandse kustgebied heen trok heeft hier niet tot grote problemen in het elektriciteitsnet geleid.

Omgeblazen tonmast in de achterhoek op 14 juli 2010In Nederland en België is (tot zover we op dit moment weten) geen enkele grote storing ontstaan. Er is geen enkel trafostation uitgevallen en er zijn ook geen hoogspanningsmasten omgeblazen of grondkabels vernield. Vergeleken met Frankrijk en Engeland zijn we er goed vanaf gekomen, want daar moest met name de middenspanning het ontgelden. Tienduizenden mensen in Frankrijk en enkele honderdduizenden in Engeland zitten nog zonder stroom door bomen en daken die in de middenspanningslijnen zijn gewaaid. Er zijn momenteel wel onbevestigde berichten van Britse vakwerkmasten die het begeven hebben, maar op het moment van schrijven is daar nog weinig over bekend. 

Tot zover we weten is eveneens nergens in de Benelux serieuze schade opgetreden, hoewel de netbeheerders zulke dingen ook niet meteen melden. Misschien zal over enkele dagen iets anders blijken, maar het ontbreken van ijzel of sneeuw bij de wind lijkt veel te schelen. En ook lijken de nieuwe wintrackmasten in het Westland hun eerste vuurproef goed doorstaan te hebben. Niet onbelangrijk om te weten, want ronde objecten zijn extra gevoelig voor wind.

Foto: toestanden zoals deze (14 jul 2010) zijn vandaag tot zover bekend niet opgetreden in de Benelux. Maar uiteraard zal er zo hier en daar best een tak in de draden terecht zijn gekomen. Tot grote storingen heeft dat niet geleid.

01 juli 2013 ∙ Niet alleen bij Amsterdam is men dezer dagen begonnen met werkzaamheden. Ook in België zijn de werkzaamheden aan het Stevinproject inmiddels gestart. 

Werk aan Stevinproject begonnen (foto door Bavo Lens)Het Stevinproject is een nieuwe 380 kV-hoogspanningslijn die de Belgische netbeheerder Elia gaat bouwen tussen Zeebrugge en de 380 kV-ring in Evergem. Deze nieuwe lijn is onder meer nodig om in de toekomst een HVDC-kabel uit Engeland aan te kunnen sluiten, net zoals in Nederland reeds het geval is met de verbinding Maasvlakte-Grain. Daarnaast is het ook de bedoeling om in de toekomst een grote hoeveelheid windvermogen aan te kunnen sluiten.

Het Stevin-project bestaat uit 3 delen: de hoogspanningspost "Stevin" in Zeebrugge, de 380 kV-lijn tussen Zeebrugge en Evergem en het schakelstation "Horta" in Evergem zelf. Het is aan dit laatstgenoemde deel dat de werken nu begonnen zijn. Op de plek waar het schakelstation moet komen staan nu nog twee 380 kV-aftakmasten. Deze zullen vervangen worden door drie nieuwe afspanmasten die de hoogspanningskabels naar het nieuwe schakelstation zullen leiden. Deze werken luiden het begin in van een lange bouwperiode die we -uiteraard- op de voet zullen volgen. In o.a. dit topic op ons forum kan iedere geïnteresseerde zien hoe de zaken ervoor staan en ook op de website van netbeheerder Elia zijn de vorderingen te volgen. 

Foto: werkzaamheden vlakbij Horta aan de dubbelvlagmasten, vastgelegd door Bavo Lens (voor meer foto's, zie hier). Deze ombouw vormt nog slechts het begin van een zeer groot project: de bouw van een volledig nieuwe 380 kV-hoogspanningslijn.