HoogspanningsNet - alles over hoogspanning op het het

Techniek

Hoogspanning en gezondheid?

Antwoord op alle vragen vind je bij het RIVM (NL) of het Departement Leefomgeving (B).

HoogspanningsNet behandelt dit thema met opzet niet zelf. (Waarom niet?)

Geknetter en gebrom?

Geen zorgen, dat is normaal.

110 kV

23 oktober 2015 De reconstructie van het 110 kV-net in het oosten van Drenthe is de afgelopen weken een nieuwe fase ingegaan: men is weer begonnen met sloop. Deze dagen worden de acht onttakelde donaumasten tussen Zwinderen en Veenhuizen weggehaald, samen met de negen overgebleven deltamastjes bij Veenoord.

Situatie bij VeenhuizenTussen Hoogeveen en Veenoord loopt een oude 110 kV-verbinding waarop ter hoogte van Zwinderen een aftak zat waarmee Coevorden van stroom werd voorzien. Halverwege wordt die overkruist door de combinatieverbinding Zwolle-Meeden, waar eveneens 110 kV onderaan hangt, maar dan met een grotere capaciteit. Door vanuit Hardenberg een grondkabel naar Coevorden te leggen (bijna gereed) en de aftak vanaf Zwinderen op Zwolle-Meeden aan te sluiten kan men de capaciteit flink opvoeren. Het gevolg is wel dat het gedeelte van de aftak tussen Zwinderen en mast 97 van Zwolle-Meeden overbodig is geraakt. Twee jaar geleden werden de draden er al af gehaald en vorige week zijn de masten zelf verwijderd. Jammer voor de mastengekken, maar het type mast is zeer algemeen. Iets unieks raken we er niet door kwijt.

Veenoords bokje in onttakelde toestandHelaas is dat anders voor de negen deltamastjes bij Veenoord. Dat zijn de laatste in hun soort, en met hun sloop verdwijnt een uniek mastmodel voorgoed uit de Nederlandse velden. Slechts één exemplaar (in privaat bezit, Avebe Musselkanaal) blijft nog in functie. Twee weken geleden zijn de draden er al afgehaald en aankomend weekend wordt de hoekmast vlak naast de A37 weggehaald. Zodra de maïs eraf is zullen de andere exemplaren vermoedelijk spoedig volgen. Als mastengekken zullen we dit mastmodel zeker gaan missen.

De mastjes moesten wijken omdat ze een circuit van 65 MVA droegen en niet in staat waren om geleiders voor 270 MVA te dragen: de nieuwe standaard voor het gebied. Zelfs voor hoogspanningslijnen lijkt zo'n opschaling nogal overkill, zeker in een krimpregio. Maar vanwege historische redenen had dit landsdeel van oudsher eigenlijk een te zwak net. Om dat uit te compenseren, en vanwege de toename van decentrale productie in het gebied (windparken, WKK, zonnedaken) is deze reconstructie nodig.

Foto's: vorige week geschoten beelden van de aanblik van het masttype dat onder ingewijden naam heeft gemaakt als 'Veenoords bokje'. Zonder draden een desolaat gezicht. Dat geldt ook voor onttakelde Duits-type IJsselmij-donaumasten. Netstrategisch goed uit te leggen, maar voor mastengekken wordt het toch al lege Drentse land er helaas niet boeiender op.

15 september 2015 ∙ Een aantal dagen geleden maakte Tennet bekend een nieuwe 'superkabel' te gaan uitproberen, zie het persbericht van Tennet zelf. Maar omdat verschillende media er verschillende dingen over verkondigen, kreeg onze mailbox een flinke load deze week: 'Waarom is dit niet al veel eerder gedaan?'

De nieuwe 'superkabel' draagt geen S in een driehoek en hangt ook niet aan hoogspanningsmasten met een cape. Ook de capaciteit zal geen wereldrecord worden. 'Superkabel' is een media-aanduiding voor supergeleidende grondkabel

Je hebt materialen die geen elektriciteit geleiden (isolators) en materialen die dat wel doen (geleiders). Maar ver buiten onze leefwereld op kamertemperatuur heb je ook supergeleiding. Dat is iets wonderlijks en alles wat je in de St(r)oomcursus over netverliezen hebt geleerd kan je bij supergeleiding vergeten: elektriciteit ondervindt geen enkele hinder en kan dan vrijwel onbeperkt door een zeer dunne draad. Dat klinkt ideaal om hoogspanningskabels van te maken. Maar supergeleiding treedt pas op bij extreem koude temperaturen. Een supergeleidende kabel moet worden ontworpen als een holle buis met de geleider in het midden en gevuld met extreem koude vloeistof, zoals vloeibare stikstof of vloeibaar helium. Beneden een bepaalde temperatuur vindt het sprongpunt plaats: ineens verdwijnt de elektrische weerstand, de warmteontwikkeling en zelfs het externe magnetisch veld. 

Supergeleiding is al bijna een eeuw bekend. Maar waarom ligt de wereld dan nog niet vol met zulke ideale kabels? Simpel: omdat ze ingewikkeld, duur en nog niet voldoende betrouwbaar zijn voor toepassingen waarbij betrouwbaarheid bovenaan staat. In een hoogspanningsnet is het niet verstandig om je lot in handen te leggen van een techniek die zich nog niet bewezen heeft en die aanzienlijk duurder, ingewikkelder en complexer is dan een gangbare XLPE-kabel, of laat staan een robuuste luchtlijn.

De koeling mag absoluut niet uitvallen, want als de geleidertemperatuur boven het sprongpunt komt, valt de supergeleiding in één klap weg. Loopt de stroom dan nog, dan is het einde oefening voor de kabel. Verder is er een probleem met het geleidermateriaal: dat is keramisch en laat zich maar moeilijk tot een draad vormen. (Rol maar eens een Ming-vaas op zonder hem te breken!) En hoewel de kabel zelf geen extern magnetisch veld genereert, is hij de andere kant op wel degelijk gevoelig voor magnetische velden die van buitenaf de kabel binnendringen. Wordt de invloed van zo'n extern veld te sterk, dan verdwijnt de supergeleiding ondanks de lage temperatuur alsnog. En dan heb je de praktische problemen ook nog. Wat gebeurt er bij graafschade? Hoe repareer je hem? Hoe voorkom je doortransport?

Veel vragen dus. Maar het is belangrijk om bovenop nieuwe technische ontwikkelingen te blijven zitten en daar letterlijk en figuurlijk ruimte aan te bieden. Dat laatste kan Tennet niet worden ontzegd. In het Duitse Essen loopt al een project van RWE met een dergelijke kabel (10 kV), maar Tennet is de eerste die het met hoogspanning van 110 kV wil gaan proberen. De komende jaren wordt gezocht naar een twee tot vier kilometer lang tracé in een stedelijke omgeving (waar weinig graafruimte is en waar magneetvelden klein moeten blijven). Tennet heeft een ronkend persbericht online staan waarin men meer details kan vinden. Mastengekken zijn bevreesd maar ook benieuwd.

Afbeeldingen: Boven: het Ampacity-project van RWE bij Essen maakt gebruik van een grondkabel van fabrikant Nexans, die op een grote coaxkabel lijkt (zie hier voor meer details). Bij hoogspanning lijkt het meer voor de hand te liggen om drie losse kabels met telkens één geleider te nemen, zoals ook meestal gebeurt bij reeds lopende projecten met gangbare XLPE-kabels (onder). Foto door forumlid ET.

07 mei 2015 ∙ Wat doe je als de plaatselijke N-weg een ander tracé krijgt en er daardoor precies een viaducttalud moet verschijnen op de plek waar ook een aantal hoogspanningslijnen hangen? Precies, dan moeten de draden wat hoger worden gehangen om ruimte te creëren. En dat is wat men deze dagen vlakbij Zwolle onderneemt.

Elegant verhoogde 380 kV.mast en nog te behandelen ex-220 kV-mastDe N340 tussen Zwolle en Dalfsen is een aardig drukke weg met een gelijkvloerse overweg in de spoorlijn naar Meppel. Dat is niet meer van deze tijd, zodat men de weg een flinke opknapbeurt geeft en het tracé een klein stuk opschuift in de richting van trafostation Zwolle-Hessenweg. Een viaduct vereist taluds en dat betekent dat de weg een aantal meters hoger komt te liggen dan normaal gesproken het geval zou zijn. Een aantal van de plaatselijke hoogspanningslijnen (en dat zijn er nogal wat zo vlakbij Hessenweg) houden geen rekening met deze verhoogde weg en moeten daarom zelf ook een stukje verhoogd worden. Het gaat in totaal om vier hoogspanningslijnen van heel verschillende ontwerpen.

Eén van de verbindingen is een 380 kV-lijn. Deze is inmiddels verhoogd door de mast een nieuw broekstuk te geven waarmee een meter of zes hoogte wordt gewonnen. Het moet gezegd worden dat dit zeer elegant en met respect voor het mastbeeld is gedaan. Wie het niet weet, zal nauwelijks opmerken dat de mast überhaupt verhoogd is. Voor de verbinding ernaast, een voormalige 220 kV-kijn die nu op 110 kV bedreven wordt, is de verwachting dat de verhoging iets meer gaat opvallen. Onder de bestaande mast voegt men een trapeziumvormig onderstuk toe, dat een andere hoek in de randstaven zal hebben dan de mast zelf. Maar zoals iemand van Tennet het uitdrukte: 'een beetje eiffelen is toegestaan'.

Nu nog onverstoord parallel lopende 110 kV-lijnen vlakbij HessenwegDe grootste verandering zal echter te zien zijn in de twee 110 kV-verbindingen die een paar honderd meter verderop richting de Weteringkade lopen. Deze lopen parallel, maar ze zijn van verschillende leeftijden en daardoor met twee verschillende mastontwerpen gebouwd. In beide verbindingen worden twee mastposities vervangen door een nieuw exemplaar dat van grote opvallende railings is voorzien. De vier nieuwe 110 kV-masten lijken door het afwijkend ontwerp flink uit de toon te gaan vallen met in ieder geval de oudste van de twee 110 kV-lijnen. Jammer, want de 380 kV-mast laat tegelijk zien dat er wel degelijk elegantere manieren bestaan om een reconstructie uit te voeren zodat het het mast- en lijnbeeld minder verstoort.

Voor wie wil kijken: afhankelijk van de weersomstandigheden wordt er de komende weken nog getakeld aan de ex-220 kV-mast en de twee 110 kV-verbindingen. De werkzaamheden zijn goed in het zicht vanaf de parallelweg van het huidige tracé van de N350. Geen tijd? Diverse mensen betrokken bij deze site houden het ook in de gaten, volg daarvoor dit forumtopic op ons forum.

Foto's: boven een blik op de reeds verhoogde 380 kV-mast (wat bijna niet opvalt!) en op de nog te verhogen ex-220 kV-mast ernaast. Het nieuwe onderzetstuk ligt al op zijn kant te wachten. Onder een blik op de huidige twee parallel lopende 110 kV-verbindingen, waarin in beide lijnen een mast wordt vervangen door een soort derde ontwerp met railings. Foto's door forumleden Tom Börger en ET.

23 maart 2014 ∙ Al een poosje is men tussen Sekdoorn en Harculo bezig met verbouwingen in het plaatselijke 110 kV-net. Dat klinkt eng, maar er is heel goed nieuws voor liefhebbers van de karakteristieke aanblik: de jukkenlijn blijft tot nader order behouden.

Werkzaamheden in de omgeving van Zwolle zijn weinig bijzonders. De laatste acht jaar is er eigenlijk continu om de paar jaar wel weer iets gaande. En de meest recente van die operaties betreft verbouwingen aan de jukkenlijn, de portaalstraat tussen Harculo en polder Sekdoorn. En inmiddels is duidelijk waar het allemaal om te doen is: de nieuwe NEN-norm omtrent de gegarandeerde vrije ruimte tussen geleiders en het maaiveld.

Sinds de nieuwe NEN-normen van een aantal jaar geleden zijn er strakkere voorschriften van kracht geworden over hoeveel vrije ruimte er minimaal moet zijn tussen hoogspanningskabels en het maaiveld. Als gevolg daarvan hebben we op verschillende plekken in het land gezien dat men de geleiders in de masten strakker afspant of hoger ophangt (verhoogde afspanophanging) om zodoende de nieuwe, striktere norm voor de gegarandeerde vrije ruimte te kunnen blijven volgen. Maar bij de jukkenlijn van Harculo blijkt het niet mogelijk te zijn om de geleiders nog strakker af te spannen. Daarom is hier gekozen voor een geheel nieuwe oplossing die in Nederland nog niet eerder is gebruikt: geleiders met een kern van koolvezel in plaats van staal. Deze nieuwe geleiders worden geacht nauwelijk te zegen (dieper te gaan doorhangen) wanneer ze warm lopen, zodat op die manier op hete zomerdagen alsnog voldoende ruimte behouden blijft. Maar in Nederland is nog geen ervaring met het inlieren of afspannan van dit type geleider: constructeur A.Hak Electron heeft dan ook speciaal het personeel ervoor opgeleid om deze operatie uit te kunnen voeren.

werkzaamheden jukkenlijnSamen met het vervangen van de geleiders vinden er ook enkele kleine reconstructies plaats in de mastlichamen en rondom het vervallen van enkele parallelschakelingen. De twee tweebundelcircuits verdwijnen ook, om te worden teruggeplaatst als circuits met enkelvoudige geleiders. Hoe dit alles zijn effect zal hebben op de plaatselijke transportcapaciteit is HoogspanningsNet nog niet helemaal duidelijk, maar op ons forum loopt er een topic over. Het belangrijkste is dat de jukkenlijn geen direct gevaar loopt – althans voor dit moment, want we weten hoe wispelturig de Nederlandse netstrategie is. Wat zeker weten is dat dit eerste experiment op Nederlands grondgebied met geleiders voorzien van een koolvezelkern de komende jaren flink wat navolging zal krijgen, want de jukkenlijn is niet de enige plek in het land waar de nieuwe NEN zijn invloed zal doen gelden. A.Hak heeft wellicht een mooi contract binnengehaald.

Foto's: de nieuwe situatie rond de jukkenlijn, vastgelegd door Ot Lesley en Hans Nienhuis vanaf de toegangsweg naar de IJsselcentrale. De reconstructie is nog niet klaar, maar wat we meteen zien is dat de bundelgeleiders rechts worden verwijderd en dat er twee 'open plekken' vallen. Eigenlijk gaat het lijnbeeld van de jukkenlijn er zelfs op vooruit.

26 januari 2014 ∙ Gisteren was het een zware dag voor piratenzender Visje met het Koetje: Agentschap Telecom heeft samen met Tennet hun radiozender verwijderd uit de top van mastpositie 138 van de verbinding Zwolle-Meeden.

Pylon geeks kennen mast 138 van Zwolle-Meeden maar al te best: dat is de scherpe HC in de venijnige bocht vlakbij 't Haantje, bij de N34 ten noordwesten van Emmen. De gehele mast is enigszins scheef getrokken door de enorme lijnhoek die de draden er maken en het wekt een ongemakkelijke indruk. Dat deze mast er een geheime zender op nahield zou een opsteker voor zijn imago kunnen zijn, maar naar verluidt is het niet slechts de eerste keer dat mast 138 zich de trotse drager van een piratenzender noemen mocht, aldus RTV Drenthe in het nieuwsbericht. Kennelijk is het zware, dichte vakwerk vlakbij een boerendorpje ideaal bovonden om de antenne eens goed hoog op te hangen.

Het stiekem gebruiken van hoogspanningsmasten als gratis zendmast voor etherpiraten is zelf niet nieuw. Wel nieuw is de manier waarmee deze piratenzender van stroom werd voorzien: mast 138 draagt namelijk ook nog een heel andere zender, een GSM-antenne van KPN. De zendpiraten achter Visje met het Koetje waren erin geslaagd om illegaal stroom af te tappen van deze GSM-installatie, om zo hun eigen zender van stroom te kunnen voorzien. Een prijzenswaardige vindingrijkheid, die natuurlijk vroeg of laat wel de aandacht van de telecomboer gaat trekken. Verder ook slim gedaan bij de keuze voor mast 138, een zendbaken in een grote hoogspanningsmast valt nauwelijks op als er al een hele bos andere antennes voor de GSM-installatie in hangen.
Illegaal blijft illegaal en we moeten het afkeuren hier, maar het moet gezegd worden dat de zendpiraten door deze perfecte uitbuiting van een met GSM-antennes opgetuigde hoogspanningsmast knap hebben laten zien hoe je optimaal gebruik kan maken van de situatie.

Foto: still uit de rapportage van RTV Drenthe over het verwijderen van de piratenzender. De serie PVC-buizen in het midden van het beeld is de zender in kwestie. Voor het hele nieuwsbericht (audio en beeldfragment), kijk bij RTV Drenthe.