HoogspanningsNet - alles over hoogspanning op het het

Hoogspanningstechniek

Mast van de Maand



Mast 125, Maasvlakte - Crayestein
----------------------------------------------
Hoewel de kleursetting van de foto van alles kan suggereren is hij gewoon in Nederland gemaakt. In de Hoeksche Waard om precies te zijn, waar Rick Bekker (normaal stormchaser, in het offseizoen koerier) zijn wagen aan de kant van de weg zette om een collega-stormchaser die hier met een dubbele pet in de redactie zit te plagen met 'Mastpositie.'. Deze kreet, exact zo gespeld met hoofdletter en het puntje, is onder pylon geeks een cult geworden commando om uit te zoeken om welke mast het dan gaat. Daarvoor hebben wij het MVA-Team, zodat de plek en mast nog sneller bekend waren dan een dorpsroddel bij de supermarktkassa. Mast 125 is een exemplaar in de officieus zo gekende Omlegging Maasdam. Het verhaal gaat dat een zeer fanatieke burgemeester heeft weten te voorkomen dat de hoogspanningslijn de kortste koers rechtdoor zou volgen, zodat hij een grote bocht en fikse omweg om een oude afgesneden riviermeander maakt. Of dat waar is? Tja, dat moeten we de mensen aan de kassa bij de plaatselijke supermarkt maar eens vragen. Feit is wel dat de lijnlengte en de hoeveelheid masten daardoor groter is dan strikt noodzakelijk was. De verbinding draagt twee circuits van 380 kV en was in 1975 een van de eersten in zijn soort die van meet af aan ontworpen was op 4000 A (2635 MVA). Ook is er bij dit type gedacht aan een licht tapse toren in de mastkop. Een beter uitzicht dan zijn zusterontwerp, die een cilindrisch en topzwaar blokhoofd heeft.

Hoogspanning en gezondheid?

Antwoord op alle vragen vind je bij het RIVM (NL) of het Departement Leefomgeving (B).

HoogspanningsNet behandelt dit thema met opzet niet zelf. (Waarom niet?)

Geknetter en gebrom?

Geen zorgen, dat is normaal.

Mastverrommeling


Doet dit ook jouw tenen kromtrekken?


Zoek je de netbeheerder?

Dat zijn wij niet. Ga naar de website van TenneT TSO (NL) of Elia (B).




Of ga naar ENTSO-E voor het Europese samenwerkingsverband tussen netbeheerders.

Berichtenarchief

29 juni 2021 Pas als het weg is mis je het – een slogan die we nog van vroeger kennen en die alleen maar belangrijker is geworden. Vandaag is elektriciteit een sector die de wereld zoals wij hem kennen fundamenteel definieert via computers, licht, kracht, sensors en warmte. Een indrukwekkende gedachte, en niet alleen voor pylon geeks of vakmensen. 

Current Age (Studio Plastique) in Hasselt - neem er eens een kijkjeOok kunstenaars kennen en herkennen onze hedendaagse afhankelijkheid en verslaving aan elektriciteit, iets dat positieve en negatieve kanten heeft. Elektriciteit redt levens via kachels, ziekenhuisapparatuur, via communicatie en onderzoek. Maar het verwoest ze ook via ongelukken, klimaatverandering door fossiele opwek, door landschapsverandering en door sociale structuren die veranderen. Onze relatie met elektriciteit is onbevattelijk complex en dé waarheid bestaat niet. 

Kunstenaarsduo Studio Plastique richtte in expositiecentrum Z33 (Hasselt) liet zich inspireren door de huidige tijd die door elektriciteit wordt gedomineerd. Ze hebben een kleine tentoonstelling ingericht over onze relatie met elektriciteit onder de gepaste naam Current Age ('huidige tijd', maar ook 'tijd van stroom (stroming)' als je het letterlijk vertaalt). Zichtbaar en toch onzichtbaar, massaloos maar toch voelbaar. Een natuurverschijnsel getemd door mensen, maar nooit tam geworden. In de expositie wordt elektriciteit op meerdere manieren zichtbaar gemaakt. Naast onder andere kabeldoorsnedes, een plasmalamp en vele andere estetisch verantwoorde objecten is er ook een opstelling met netkaarten waaraan HoogspanningsNet medewerking verleend heeft. Na ruim een jaar met restricties te hebben gezeten kunnen we nu weer voorzichtig dingen bekijken en gaan bezoeken. De expo-tentoonstelling Current Age loopt nog tot 1 augustus. Ben je in de buurt, dan is een kijkje de moeite waard. Meer informatie is te vinden op de website van Z33.

Afbeeldingen: netkaarten en grafische weergaven van waar elektriciteit is. Het transportnet is slechts een van de vele plekken en manieren om elektriciteit te visualiseren. Merk op dat de netkaarten op elektrische apparaten worden getoond. En trouwens, waarop lees je dit nu?

18 juni 2021 [updates gestopt] – Noordelijk van het Gelderse Oosterwolde is door noodweer schade opgetreden aan het hoogspanningsnet. Vier deltamasten van de 150 kV-verbinding Lely – Hattem zijn omgeblazen. Het gaat om mast 38 t/m 41. Zoiets is in 2010 voor het laatst gebeurd (Vethuizen, Achterhoek). Wat er deze keer precies is gebeurd vereist nog heel wat onderzoek, maar het lijken Amerikaanse taferelen: supercellen, deltamasten, een downburst en een grote vlakte.

Op 18 juni trokken grote zware onweersbuien over het midden van het land. Het ging hier om een aantal zogeheten supercellen (een type onweersbui dat om zijn eigen as draait) en ook om een aantal niet-roterende buien waar een Rear Inflow Jet of RIJ in verborgen zat. Beide types buien zijn een meteorologisch powerhouse en ze zijn vrij zeldzaam in de Benelux, maar niet onmogelijk. Om de paar jaar verschijnt een situatie waarin dit soort zwaar onweer kan gedijen en soms groeien de buien dan uit tot Amerikaanse proposties met een tophoogte van 15 tot 17 km. Voor stormchasers zijn dit soort monsterbuien de kers op de taart en ze gaan er normaliter zelfs voor naar Amerika om ze te chasen, maar op 18 juni was het voldoende om het gebied ten noorden van de lijn Sassenheim – Arnhem op te zoeken. Volgens de NOS is er niemand omgekomen, maar er zijn er minstens negen gewonden gevallen in Nederland en er is op een aantal plekken grote schade ontstaan. Ook zijn er opnieuw een paar hoogspanningsmasten omgeblazen.

Dit soort dingen zijn behoorlijk zeldzaam. In 2010 (de Downburst van Vethuizen) overkwam dit vijf tonmasten in de lijn Ulft – Doetinchem. Daarvoor was een verbinding in Friesland in 1986 de laatste, en in 1970 bezweek de 110 kV Kampen IJsselkruising in zeer harde wind, maar dat was geen onweersbui. Gisteren was in bijna hetzelfde gebied raak als in 1970, want het gehucht Kerkdorp (bij Oosterwolde) ligt maar een handvol kilometers zuidwestelijk van Kampen.

Omgeblazen deltamast, dronefoto via PJKDe lijn die het heeft begeven is Lely – Dronten – Hattem, een zware driecircuitlijn met zogeheten deltamasten, opgeleverd in 1969. De lijn wordt bedreven op 150 kV en voert drie circuits van elk 416 MVA. Deze deltamasten zijn beslist geen doetjes, hoewel dit specifieke type (voor de kenners een PGEM-driecircuitdelta S+0) misschien een iets te smal zijprofiel heeft. Het is nu nog niet te zeggen of er een cascade (domino) is ontstaan en wat het precieze bezwijkmechanisme was. Wel valt op na veldwerk dat drie van de vier masten op grofweg dezelfde plekken breuken in de randstaven vertonen en dat mast 39 compleet in twee stukken is getrokken die zelfs op enige afstand van elkaar liggen. (Een eerdere theorie in dit artikel, over of hangende afspanning problemen kan hebben veroorzaakt, kan inmiddels worden afgedankt. Zulke ophanging blijkt niet aanwezig te zijn in de gesneuvelde masten.)

Het gebied waar alles is gebeurd is een lege polder met een paar boerderijen, waar de overige schade niet opvallend groot is. Veldwerk bevestigt dit. Een gesprek met een ooggetuige gaf extra inzichten. Er lijkt geen sprake te zijn van een tornado, maar stormchasers ter plekke (er was minstens één team vlakbij) melden wel dat ze enige rotatie hebben waargenomen. Het zou daarbij kunnen gaan om een zogeheten gustnado, iets dat kan voorkomen binnen een downburst. Er is dan geen slurf, maar wel sterke werveling aanwezig binnenin de buitengewoon harde wind van een downburst. Op dit moment lijkt analyse van radarbeelden en de observatie van ooggetuigen inderdaad in de richting van een downburst te wijzen, waarmee dit incident dezelfde oorzaak heeft als de case van Vethuizen 2010.

Hoewel er op 18 juni een handvol supercellen actief waren in het land, rijst na analyse van de radarbeelden de vraag of de specifieke bui die deze downburst veroorzaakte wel tot die categorie behoorden. Er lijkt op zogeheten velocity-radarbeelden (vrij gespecialiseerd en niet-openbaar spul) geen sprake van een roterende bui, maar van een ander fenomeen, een Rear Inflow Jet of RIJ. Zoiets kan een buienlijn kortstondig een extra oppepper geven, alsof je de buienlijn energydrink voedert.

Schaalmodel van dit mastontwerp, gebouwd door Hans NienhuisDat er geen stroomstoring optrad is een proeve van een deugdelijke netstrategie. Het hoogspanningsnet is vrijwel overal zo aangelegd dat er ringvormen en redundantie aanwezig zijn: elke enkelvoudige storing kan dan worden opgevangen door een alternatieve route of component. In dit geval bleef Dronten in het net hangen door een overgebleven circuit in het lijndeel Lely – Dronten, en Hattem heeft vanuit het zuiden een verbinding op Apeldoorn. Daardoor raakte geen enkel station spanningsloos. De redundantie deed wat ze moest doen en dat verdient een compliment. 

Omgeblazen deltamasten zijn duur en een vlek op het blazoen. Reken maar dat ze op de Berg not amused zijn (en wij hier bij HoogspanningsNet ook bepaald niet). Maar aan de andere kant is het gelukkig slechts ijzerwerk dat hersteld kan worden. Er is hier niemand omgekomen, hier is ook niemand gewond geraakt en er zijn geen dingen vernield die niet hersteld kunnen worden, zodat het hele gebeuren zich beperkt tot een grote versie van "bah nee hè". Al kan het nog wel een lelijk staartje krijgen als blijkt dat het bezwijkmechanisme deels te wijten is aan iets in het mastontwerp dat niet op orde is. In dat geval zouden er mogelijk in alle masten van dit type wat latten of platen vervangen moeten worden. Er zijn twee zulke lijnen gebouwd en dat betreft ruim tweehonderd masten.

Update 21 juni: inmiddels zijn er -uiteraard- meer beelden en veldwerkobservaties beschikbaar gekomen. Kijk op ons Twitteraccount voor de actuele handel en wandel. Zie ons forum voor discussie. Mogelijk gaan we de komende dagen een paar noodmasten zien, tenzij Tennet zo snel is met het herstellen dat men het erop kan wagen om enkele weken via wat netstrategische noodgrepen de redundantie in Dronten te waarborgen zodat de stad niet langer op één enkel circuit in het net bengelt.

We houden het in de gaten en we beëindigen het updaten van dit artikel. Als er ontwikkelingen zijn volgt een nieuw nieuwsbericht.

Afbeeldingen: karkas van een omgewaaide deltamast in de polder, grondfoto door Hans Nienhuis en dronefoto door PJK. Zie ons forum voor de hele series. Daaronder: schaalmodel van precies dit type hoogspanningsmast, gebouwd door Hans Nienhuis (die nu niet blij is het verkregen respect voor dit mastontwerp zo beschaamd te zien worden). 

06 juni 2021 De webkaart is in de afgelopen paar weken moeilijk bereikbaar geweest vanaf bepaalde IP-reeksen. Inmiddels is dit weer opgelost.

Begin juni kregen we een aantal berichten van gebruikers en een provider waarin werd verteld dat de webkaart niet wil laden. Inmiddels is duidelijk dat dit in elk geval de situatie was bij gebruikers die van glasvezelinternet worden voorzien door internetprovider Netoperator (leuke naam overigens). Het leek erop dat een IP-reeks van deze provider onterecht wordt geblokkeerd waarna de URL naar de webkaart blijft hangen op een leeg scherm. Zie de afbeelding die door een van de getroffenen werd aangedragen. Hoewel wij actief bepaalde bots en automatische scrapers blokkeren (om voor de hand liggende redenen zoals bandbreedtediefstal en serverload) is het niet de bedoeling dat een IP-reeks of een fysieke browser wordt geblokkeerd. 

Inmiddels is duidelijk waar het probleem zat en het is inmiddels ook opgelost. De webkaart is nu weer voor iedereen bereikbaar. Mocht het onverhoopt nog steeds een probleem opleveren, dan kunnen gebruikers met een computer de Google Earth-invoegtoepassing van de netkaart installeren en tijdelijk op die manier alsnog gebruik maken van de netkaart. Voor webkaartgebruikers die vorige week een leeg scherm troffen, onze verontschuldiging voor het geleden ongemak.

 

07 mei 2021 Geopolitiek en elektriciteit kennen we vandaag vooral van brandstofprijzen of van conflicten over het vullen van grote stuwmeren. In Europa wordt juist al decennia gewerkt aan toenemende integratie van het stroomnet, dwars over alle de landsgrenzen heen. Wat er deze week gebeurt tussen Frankrijk en Groot Brittanië is dan ook een lelijke vlek op dit fraaie blazoen.

Franse 90 kV driehoeksmastVoldoende elektriciteit, op te vatten als genoeg capaciteit én leveringszekerheid, kan nauwelijks worden overschat in belang in de huidige samenleving. Grote stroomstoringen tonen aan hoe kwetsbaar we zijn wanneer de elektriciteit enige tijd uitvalt. Netbeheerders, overheden en bedrijven is er dan ook alles aan gelegen om ervoor te zorgen dat de elektriciteit het zo vaak mogelijk doet, want een serieuze uitval van elektriciteit is al gauw heel duur, het veroorzaakt chaos en het kan zelfs levens kosten. Verder kan het ook de economische aantrekkingskracht van een gebied negatief beïnvloeden. Dreigen met het afschakelen van elektriciteit is daardoor een veel zwaarder middel dan het lijkt. En toch doet Frankrijk dat nu met een groep Britse eilandjes.

Wat is er aan de hand? Frankrijk en Groot Brittanië zijn in een conflict beland over visserijquota in het Kanaal, een indirect gevolg van de Brexit. De Britten bezitten drie eilanden in het Kanaal die eigenlijk geografisch bij Frankrijk zouden moeten horen. Doordat de Kanaaleilanden Guernsey en Jersey Brits zijn, bevindt zich om die eilanden heen een Britse visserijzone, waarin ook Franse vissers waren toegelaten. Door de Brexit zijn de regels veranderd en zijn er nieuwe beperkingen ontstaan voor Franse vissersschepen. Die zijn bang failliet te gaan omdat ze niet kunnen voldoen aan de eenzijdig gewijzigde regels. Protesterende Franse visserschepen blokkeerden een tijdje de haven van Jersey, waarna de Britse overheid pardoes een aantal marineschepen op de eilanden afstuurde. Na wat schermutselingen tussen Britse en Franse schepen werd Frankrijk zo boos dat ze dreigden de eilanden af te snijden van hun stroomtoevoer.

Kanaaleilanden hangen aan Frankrijk op 90 kVKan dat zomaar? Technisch: ja. Jersey is Brits, maar heeft in zeer grote mate autonomie (het mag zijn eigen regels maken zonder dat het moederland direct boos wordt) en het eiland betrekt zijn elektriciteit via een kabel van het Franse vasteland. Het komt wel vaker voor dat eilanden om pragmatische redenen elektrisch aan het verkeerde moederland vast zitten. Andere voorbeelden zijn Åland, Bornholm en Corsica. Op onze eigen netkaart hebben we dit stukje Europa (nog) niet dekkend in kaart gebracht, maar 4C Offshore heeft de kabels wel op de kaart staan. Drie kabels (samen 280 MW) verbinden Jersey met het Franse 90 kV-net op de stations Haye du Puts en Periers. Als het Frankrijk menens is, zijn Jersey en erachter Guernsey met één druk op de knop spanningsloos omdat op de eilanden onvoldoende productie aanwezig is om (tja) eilandbedrijf te draaien. 

In de laatste elf jaar is dreigen met elektriciteit slechts twee keer eerder gebruikt op het Europese geopolitieke toneel: in 2012 in de Kredietcrisis (toen Italië dreigde de HVDC-kabel naar het technisch failliete Griekenland los te nemen) en in 2017, toen tussen Servië en Kosovo een handelsconflict was ontstaan. Een eiland dat geen keus heeft voor straf los halen is een paardenmiddel waarvan geen recente voorbeelden voorhanden zijn. We hopen dan ook dat dit buitenproportionele dreigement heel snel weer van tafel gaat.

Afbeeldingen: De Kanaaleilanden Guernsey en Jersey zitten aan het Franse vasteland vast met drie 90 kV kabels. Als Frankrijk het werkelijk wil, zitten de eilanden met één druk op de knop zonder stroom. Boven: verbinding van hetzelfde type als waarmee op het Franse vasteland een van de zeekabels aan het net is verbonden. 

19 april 2021 rworden in verschillende Europese landen regelmatig nieuwe spanningen geïntroduceerd, maar dat is vrijwel altijd DC. Zo zag België met Nemo en ALEGrO 400 kV en 320 kV onlangs op de netkaart verschijnen. Met wisselspanning is dat anders. Sinds de introductie van 380 kV in 1970 is er op hoogspanningsvlak geen enkele nieuwe spanning meer bijgekomen, tot nu. Recentelijk is tussen Brume en Trois-Ponts de allereerste 110 kV-lijn in dienst gegaan.

Waarom 110 kV? Elia heeft beslist op lange termijn het 70 kV-spanningsniveau te verlaten. Op de plaatsen waar 150 kV aanwezig is kan dit netvlak het overnemen. Op sommige plaatsen in het land is echter geen 150 kV-net aanwezig. De aansluitingen voorzien op 220 kV of 380 kV zou veel te kostelijk zijn, dus moest een andere netspanning gezocht worden. Vermits zowat alle buurlanden 110 kV gebruiken is hier een ruim aanbod van materieel (kabels, schakelaars, transfo's) op de markt beschikbaar. Dit gaf voor Elia de doorslag om 110 kV te verkiezen boven de gekende 70 kV.

Een eerste groot project van Elia België op 110 kV is de "Oostlus". Zoals de naam al zegt bevindt deze zich in het uiterste oosten van het land. In deze regio wordt al meer dan honderd jaar groene elektriciteit opgewekt in de stuwdammen van Heid-de-Goreux, Bütgenbach en Bévercé. De laatste jaren neemt de groene productie enorm toe door de talloze windturbines op zeer geschikte heuvelruggen en de vele PV-installaties bij de mensen thuis. De 70 kV-lijn Bévercé-Soiron-Luik uit 1930 kan deze vermogens niet aan en is bovendien aan vervanging toe. In plaats van de elektriciteit over relatief lange afstand over 70 kV te transporteren kiest Elia ervoor om in Brume aan te sluiten op de 380 kV.

Van daaruit worden de bestaande 70 kV-lijnen bestaande uit één draadstel naar Heid-de-Goreux, Bévercé, Bütgenbach en Amel omgevormd tot 110 kV-lijnen met twee draadstellen. Hoewel de bouw is aangevat met het traject Amel-Bévercé, begint de omschakeling naar 110 kV wel vanuit Brume, daar is de eerste 380/110kV transfo van 300 MVA geplaatst.

Vanuit Brume naar Trois-Ponts werd in de jaren '70 een 220 kV-lijn aangelegd. Deze is echter altijd op 70 kV gebruikt, maar wordt nu omgebouwd naar 110 kV. Het meest zuidelijke draadstel is intussen aangepast en in dienst gegaan op 110 kV, het noordelijke volgt in een volgende fase van de werf (foto 2).

In Trois-Ponts zelf is het hoogspanningsstation in twee stukken verdeeld, de ene kant is al op 110 kV gezet, de andere staat voorlopig nog op 70 kV. Op die manier kan men afhankelijk van de werffase kiezen tussen een 110 kV-voeding uit het westen of een 70 kV-voeding uit het oosten. 

De allereerste 110 kV distributietransfo staat dus in Trois-Ponts, het is een stevig exemplaar van 50 MVA (foto 3). Over enkele jaren zullen er gelijkaardige transfo's te vinden zijn in de andere hoogspanningsposten in het oosten van het land. Uiteraard volgen we hier bij HoogspanningsNet deze evoluties op de voet.

110kV is overigens niet helemaal nieuw in België. Tussen de twee Wereldoorlogen in waren in de Kempen tussen Mol en Stalen twee 110 kV-lijntjes aanwezig. Deze werden echter relatief snel omgebouwd naar 70 kV om zo in het landelijke net in te passen. Deze keer gaat het anders, nu is de 110 kV hier wel om te blijven.

Afbeeldingen: Foto's van het splinternieuwe netvlak(je) van 110 kV tussen Brume en Trois-Ponts. Hoewel het technisch gezien niets bijzonders is (er is nogal wat 110 kV op de wereld) is dit voor België een situatie die meer dan tachtig jaar niet is gezien. De netkaart krijgt er in de Ardennen weer een kleur bij

De HoogspanningsNet Netkaart voor je PC, browser, tablet en telefoon.

– Altijd het net op zak.

Meer info Handleiding FAQ GIS/KML

Actuele load

Waar zijn de netprojecten?

Kijk waar de netuitbreidingen zijn!
Netuitbreidingskaart TenneT
Netprojecten Elia
TYNDP Europa door ENTSO-E

Credits en copyright

Creative Commons Licentie

Tenzij anders vermeld, bevindt de content op deze website zich onder een CC BY-NC-ND-licentie.

Lees de volledige disclaimer hier.