HoogspanningsNet - alles over hoogspanning op het het

Hoogspanningstechniek

Mast van de Maand



Mast 93, Anlage 4101 Sechtem - Oberzier (DE)
----------------------------------------------
Opnieuw een buitenlandse inzending deze maand. Van Harald der Große ontvingen we een foto van deze vrij forse Duitse mast waar iets bijzonders mee aan de hand is. Op het eerste gezicht lijkt het een vrij gewone, ruim 74 meter hoge hoekmast van Amprion, gebouwd in 1975 en nooit voorzien van de viermaal 380 kV waar hij voor bedoeld was. Slechts twee circuits met vierbundels werden direct aangebracht en de rest van de mast bleef leeg. In 2002 werd de onderste en tot dan toe ongebruikte traverse voorzien van 110 kV (bahnstrom). Maar als we beter kijken zien we wat artefacten in het vakwerk van de toren. Deze mast had tussen 1977 en 2010 een unieke toevoeging. In de toren bevond zich een openbare uitkijkpost waar je met een trap naartoe kon klimmen. Helaas was dit initiatief niet bestand tegen de veranderende morele do's en dont's bij jongeren. Er was sprake van vandalisme en toen onverlaten uiteindelijk zelfs onderdelen begon los te maken die nodig waren voor de structurele integriteit van de mast, werd er besloten de uitkijkpost te verwijderen. Midden onder de mastvoet bevindt zich nu nog slechts een betonnen plaat op de plek waar ooit de trap begon. Het enige wat verder nog aan de uitkijkpost herinert is het afwijkende vakwerk op halve hoogte, plus wat restanten graffiti.

Hoogspanning en gezondheid?

Antwoord op alle vragen vind je bij het RIVM (NL) of het Departement Leefomgeving (B).

HoogspanningsNet behandelt dit thema met opzet niet zelf. (Waarom niet?)

Geknetter en gebrom?

Geen zorgen, dat is normaal.

Mastverrommeling


Doet dit ook jouw tenen kromtrekken?


Zoek je de netbeheerder?

Dat zijn wij niet. Ga naar de website van TenneT TSO (NL) of Elia (B).




Of ga naar ENTSO-E voor het Europese samenwerkingsverband tussen netbeheerders.

Berichtenarchief

15/16 juli 2021 – [updates gestopt] De zomer van 2021 is een beetje anders dan die van de drie jaren hiervoor. Geen tekort, maar een groot overschot aan water tekent deze weken. Met name Limburg, de Ardennen en het westelijk Rührgebiet hebben te maken met watersnood. Dat bleef niet zonder gevolgen, ook niet voor het stroomnet.

De laatste tien jaar keek niemand nog op van 50 mm, want dat is reeds het nieuwe normaal voor zomerbuien. Maar dat ook hele zomerdepressies een maatje groter zijn gegroeid merken we deze dagen in een gebied dat zich uitstrekt tussen de Ardennen, Limburg en de Benedenrijndalslenk (het westelijk Rührgebiet en de noordelijke Eifel). Daar is een oudtestamentische waterbom afgegaan met plaatselijk 250 mm neerslag in de afgelopen 48 uur. In diverse Duitse, Belgische en Nederlandse stadjes kolkt het water door de straten waardoor huizen zijn ingestort, bruggen zijn weggeslagen, auto's, gebouwen en andere bezittingen wegdrijven, stuwmeren en waterbergingen overlopen en landbouwgewassen geheel verloren zijn gegaan. Opvallend is de plaatselijkheid: Vlaanderen, de noordelijke helft van Nederland, heel Denemarken en ook noord- en oost Duitsland kregen amper regen en staan met ongeloof onder een soms zelfs blauwe lucht te kijken.

Op het moment van deze update (vlak voor 16.00 uur op 16 juli) zijn er in Duitsland reeds 103 doden gemeld, in België ook al 18. Voor regulier nieuws rond deze tragedie verwijzen we naar de reguliere nieuwsbronnen. Hier op HoogspanningsNet kijken we naar de gevolgen voor het stroomnet.

Tegen zoveel water valt niet op te engineeren en het is onvermijdelijk dat er problemen ontstaan. Van de drie landen is Nederland vooralsnog het beste weggekomen, in alle opzichten. Op dit moment zijn er wat problemen in het 10 kV-net van Enexis, plaatselijk in Limburg. In Valkenburg zijn in de ochtend van 15 juli circa 1400 aansluitingen spanningsloos gezet vanwege onder water gelopen MS-huisjes en schakelapparatuur. Dat is pas op te lossen als het water is gezakt. Tennet meldt op dit moment geen problemen in de 150 kV, of het is in ieder geval niet bij ons bekend. In ieder geval lijkt de stroomstoringsproblematiek in Nederland te overzien omdat tot nu toe alle evacuaties rustig en gecontroleerd zijn verlopen.

In België is de situatie ernstiger. Op 14 juli twitterde Elia foto's waarop schakeltuinen met hun voeten in het water zijn te zien. Elia heeft drie trafostations spanningsloos gemaakt. Anders dan men vaak denkt is stroom en water een prima combinatie (wat dacht je van hydropower?), maar alles staat of valt met wáár dat water precies is. In ieder geval voor de schakeltuin van 70 kV Pepinster, waar het water zo hoog dat Elia genoodzaakt was om het station geforceerd spanningsloos te maken, was geen achtervang voorhanden. Het gelijknamige dorp zit nu zonder stroom – hoewel dat momenteel kan worden opgevat als het kleinste probleem aldaar. Voor de twee achterhangende stations Turon en Spa gold dat in het verleden al was opgemerkt dat het onwenselijk was dat zij als een snoer kerstboomlampjes op een lange steeklijn zaten aangesloten, waardoor een grondkabel werd aangelegd vanaf Petit Rechain die Pepinster niet aandoet. Dat is nu de enge overgebleven verbinding voor Turon en Spa. Nu lijkt ook Spa in het water te staan, maar Turon zou het nog moeten doen. Gekruiste vingers aldaar, niemand zit lekker achter één enkel circuit met dit soort weer waarbij er maar zo nog wat anders stuk kan gaan. De situatie in het net verandert per uur. Op de ochtend van 16 juli leken 21.000 aansluitingen in België zonder stroom te zitten, maar informatie kan snel achterhaald zijn. De beste plek om het gebeuren te volgen is Elia's twitteraccount en hun website.

Het westelijk Rührgebiet lijkt de regio te zijn die er het zwaarst van langs heeft gekregen. Over honderd doden zijn er geteld en sommige stuwmeren zijn overvol. Er lijken gedurende de dag circa 200.000 klanten van netbeheerder Westnetz zonder stroom te zitten vanwege ondergelopen 110 kV-stations. Wanneer we op de netkaart kijken zien we een dicht 110 kV-net en een geografie van een breed dal met aan beide kanten heuvels. Het is niet duidelijk of al die aansluitingen simultaan zonder stroom zitten, maar het is annemelijk dat we te maken hebben met een wisselend beeld van uitgevallen stations en ook plekken waar men dankzij hard werk toch weer vermogen heeft. We kunnen er wel vrijwel zeker van zijn dat er ook verbindingen en stations fysiek zijn beschadigd door waterproblemen, zodat plaatselijk de stroomstoringen langer gaan duren dan alleen de tijd waarin het water nog hoog staat. Het gevolg is dat ook communicatie, pompen of elektrische bewaakapparatuur moeizaam te gebruiken zijn. Hoe het verder gaat moeten we afwachten uit de nieuwsberichten die naar buiten zullen komen. Wederom geldt dat de website en het twitteraccount van Westnetz de beste plek is om aan goede informatie te komen. Er blijft gelden dat de situatie per uur kan veranderen, waardoor bepaalde inhoud van dit bericht achterhaald kan zijn.

Dit artikel wordt niet meer geüpdate. Nieuwe ontwikkelingen, en die zullen er zeker zijn, zullen in een nieuw nieuwsbericht worden geplaatst.

Afbeelding: een van de foto's die netbeheerder Elia op 14 juli in de avond twitterde, en waarop te zien is dat de schakeltuin van 70 kV Spa natte voeten heeft gekregen tot aan de tertiaire apparatuur. Het station is spanningsloos gezet. Op Pepinster is de situatie nog ernstiger. In Duitsland zullen dezelfde taferelen zichtbaar zijn.

29 juni 2021 Pas als het weg is mis je het – een slogan die we nog van vroeger kennen en die alleen maar belangrijker is geworden. Vandaag is elektriciteit een sector die de wereld zoals wij hem kennen fundamenteel definieert via computers, licht, kracht, sensors en warmte. Een indrukwekkende gedachte, en niet alleen voor pylon geeks of vakmensen. 

Current Age (Studio Plastique) in Hasselt - neem er eens een kijkjeOok kunstenaars kennen en herkennen onze hedendaagse afhankelijkheid en verslaving aan elektriciteit, iets dat positieve en negatieve kanten heeft. Elektriciteit redt levens via kachels, ziekenhuisapparatuur, via communicatie en onderzoek. Maar het verwoest ze ook via ongelukken, klimaatverandering door fossiele opwek, door landschapsverandering en door sociale structuren die veranderen. Onze relatie met elektriciteit is onbevattelijk complex en dé waarheid bestaat niet. 

Kunstenaarsduo Studio Plastique richtte in expositiecentrum Z33 (Hasselt) liet zich inspireren door de huidige tijd die door elektriciteit wordt gedomineerd. Ze hebben een kleine tentoonstelling ingericht over onze relatie met elektriciteit onder de gepaste naam Current Age ('huidige tijd', maar ook 'tijd van stroom (stroming)' als je het letterlijk vertaalt). Zichtbaar en toch onzichtbaar, massaloos maar toch voelbaar. Een natuurverschijnsel getemd door mensen, maar nooit tam geworden. In de expositie wordt elektriciteit op meerdere manieren zichtbaar gemaakt. Naast onder andere kabeldoorsnedes, een plasmalamp en vele andere estetisch verantwoorde objecten is er ook een opstelling met netkaarten waaraan HoogspanningsNet medewerking verleend heeft. Na ruim een jaar met restricties te hebben gezeten kunnen we nu weer voorzichtig dingen bekijken en gaan bezoeken. De expo-tentoonstelling Current Age loopt nog tot 1 augustus. Ben je in de buurt, dan is een kijkje de moeite waard. Meer informatie is te vinden op de website van Z33.

Afbeeldingen: netkaarten en grafische weergaven van waar elektriciteit is. Het transportnet is slechts een van de vele plekken en manieren om elektriciteit te visualiseren. Merk op dat de netkaarten op elektrische apparaten worden getoond. En trouwens, waarop lees je dit nu?

18 juni 2021 [updates gestopt] – Noordelijk van het Gelderse Oosterwolde is door noodweer schade opgetreden aan het hoogspanningsnet. Vier deltamasten van de 150 kV-verbinding Lely – Hattem zijn omgeblazen. Het gaat om mast 38 t/m 41. Zoiets is in 2010 voor het laatst gebeurd (Vethuizen, Achterhoek). Wat er deze keer precies is gebeurd vereist nog heel wat onderzoek, maar het lijken Amerikaanse taferelen: supercellen, deltamasten, een downburst en een grote vlakte.

Op 18 juni trokken grote zware onweersbuien over het midden van het land. Het ging hier om een aantal zogeheten supercellen (een type onweersbui dat om zijn eigen as draait) en ook om een aantal niet-roterende buien waar een Rear Inflow Jet of RIJ in verborgen zat. Beide types buien zijn een meteorologisch powerhouse en ze zijn vrij zeldzaam in de Benelux, maar niet onmogelijk. Om de paar jaar verschijnt een situatie waarin dit soort zwaar onweer kan gedijen en soms groeien de buien dan uit tot Amerikaanse proposties met een tophoogte van 15 tot 17 km. Voor stormchasers zijn dit soort monsterbuien de kers op de taart en ze gaan er normaliter zelfs voor naar Amerika om ze te chasen, maar op 18 juni was het voldoende om het gebied ten noorden van de lijn Sassenheim – Arnhem op te zoeken. Volgens de NOS is er niemand omgekomen, maar er zijn er minstens negen gewonden gevallen in Nederland en er is op een aantal plekken grote schade ontstaan. Ook zijn er opnieuw een paar hoogspanningsmasten omgeblazen.

Dit soort dingen zijn behoorlijk zeldzaam. In 2010 (de Downburst van Vethuizen) overkwam dit vijf tonmasten in de lijn Ulft – Doetinchem. Daarvoor was een verbinding in Friesland in 1986 de laatste, en in 1970 bezweek de 110 kV Kampen IJsselkruising in zeer harde wind, maar dat was geen onweersbui. Gisteren was in bijna hetzelfde gebied raak als in 1970, want het gehucht Kerkdorp (bij Oosterwolde) ligt maar een handvol kilometers zuidwestelijk van Kampen.

Omgeblazen deltamast, dronefoto via PJKDe lijn die het heeft begeven is Lely – Dronten – Hattem, een zware driecircuitlijn met zogeheten deltamasten, opgeleverd in 1969. De lijn wordt bedreven op 150 kV en voert drie circuits van elk 416 MVA. Deze deltamasten zijn beslist geen doetjes, hoewel dit specifieke type (voor de kenners een PGEM-driecircuitdelta S+0) misschien een iets te smal zijprofiel heeft. Het is nu nog niet te zeggen of er een cascade (domino) is ontstaan en wat het precieze bezwijkmechanisme was. Wel valt op na veldwerk dat drie van de vier masten op grofweg dezelfde plekken breuken in de randstaven vertonen en dat mast 39 compleet in twee stukken is getrokken die zelfs op enige afstand van elkaar liggen. (Een eerdere theorie in dit artikel, over of hangende afspanning problemen kan hebben veroorzaakt, kan inmiddels worden afgedankt. Zulke ophanging blijkt niet aanwezig te zijn in de gesneuvelde masten.)

Het gebied waar alles is gebeurd is een lege polder met een paar boerderijen, waar de overige schade niet opvallend groot is. Veldwerk bevestigt dit. Een gesprek met een ooggetuige gaf extra inzichten. Er lijkt geen sprake te zijn van een tornado, maar stormchasers ter plekke (er was minstens één team vlakbij) melden wel dat ze enige rotatie hebben waargenomen. Het zou daarbij kunnen gaan om een zogeheten gustnado, iets dat kan voorkomen binnen een downburst. Er is dan geen slurf, maar wel sterke werveling aanwezig binnenin de buitengewoon harde wind van een downburst. Op dit moment lijkt analyse van radarbeelden en de observatie van ooggetuigen inderdaad in de richting van een downburst te wijzen, waarmee dit incident dezelfde oorzaak heeft als de case van Vethuizen 2010.

Hoewel er op 18 juni een handvol supercellen actief waren in het land, rijst na analyse van de radarbeelden de vraag of de specifieke bui die deze downburst veroorzaakte wel tot die categorie behoorden. Er lijkt op zogeheten velocity-radarbeelden (vrij gespecialiseerd en niet-openbaar spul) geen sprake van een roterende bui, maar van een ander fenomeen, een Rear Inflow Jet of RIJ. Zoiets kan een buienlijn kortstondig een extra oppepper geven, alsof je de buienlijn energydrink voedert.

Schaalmodel van dit mastontwerp, gebouwd door Hans NienhuisDat er geen stroomstoring optrad is een proeve van een deugdelijke netstrategie. Het hoogspanningsnet is vrijwel overal zo aangelegd dat er ringvormen en redundantie aanwezig zijn: elke enkelvoudige storing kan dan worden opgevangen door een alternatieve route of component. In dit geval bleef Dronten in het net hangen door een overgebleven circuit in het lijndeel Lely – Dronten, en Hattem heeft vanuit het zuiden een verbinding op Apeldoorn. Daardoor raakte geen enkel station spanningsloos. De redundantie deed wat ze moest doen en dat verdient een compliment. 

Omgeblazen deltamasten zijn duur en een vlek op het blazoen. Reken maar dat ze op de Berg not amused zijn (en wij hier bij HoogspanningsNet ook bepaald niet). Maar aan de andere kant is het gelukkig slechts ijzerwerk dat hersteld kan worden. Er is hier niemand omgekomen, hier is ook niemand gewond geraakt en er zijn geen dingen vernield die niet hersteld kunnen worden, zodat het hele gebeuren zich beperkt tot een grote versie van "bah nee hè". Al kan het nog wel een lelijk staartje krijgen als blijkt dat het bezwijkmechanisme deels te wijten is aan iets in het mastontwerp dat niet op orde is. In dat geval zouden er mogelijk in alle masten van dit type wat latten of platen vervangen moeten worden. Er zijn twee zulke lijnen gebouwd en dat betreft ruim tweehonderd masten.

Update 21 juni: inmiddels zijn er -uiteraard- meer beelden en veldwerkobservaties beschikbaar gekomen. Kijk op ons Twitteraccount voor de actuele handel en wandel. Zie ons forum voor discussie. Mogelijk gaan we de komende dagen een paar noodmasten zien, tenzij Tennet zo snel is met het herstellen dat men het erop kan wagen om enkele weken via wat netstrategische noodgrepen de redundantie in Dronten te waarborgen zodat de stad niet langer op één enkel circuit in het net bengelt.

We houden het in de gaten en we beëindigen het updaten van dit artikel. Als er ontwikkelingen zijn volgt een nieuw nieuwsbericht.

Afbeeldingen: karkas van een omgewaaide deltamast in de polder, grondfoto door Hans Nienhuis en dronefoto door PJK. Zie ons forum voor de hele series. Daaronder: schaalmodel van precies dit type hoogspanningsmast, gebouwd door Hans Nienhuis (die nu niet blij is het verkregen respect voor dit mastontwerp zo beschaamd te zien worden). 

06 juni 2021 De webkaart is in de afgelopen paar weken moeilijk bereikbaar geweest vanaf bepaalde IP-reeksen. Inmiddels is dit weer opgelost.

Begin juni kregen we een aantal berichten van gebruikers en een provider waarin werd verteld dat de webkaart niet wil laden. Inmiddels is duidelijk dat dit in elk geval de situatie was bij gebruikers die van glasvezelinternet worden voorzien door internetprovider Netoperator (leuke naam overigens). Het leek erop dat een IP-reeks van deze provider onterecht wordt geblokkeerd waarna de URL naar de webkaart blijft hangen op een leeg scherm. Zie de afbeelding die door een van de getroffenen werd aangedragen. Hoewel wij actief bepaalde bots en automatische scrapers blokkeren (om voor de hand liggende redenen zoals bandbreedtediefstal en serverload) is het niet de bedoeling dat een IP-reeks of een fysieke browser wordt geblokkeerd. 

Inmiddels is duidelijk waar het probleem zat en het is inmiddels ook opgelost. De webkaart is nu weer voor iedereen bereikbaar. Mocht het onverhoopt nog steeds een probleem opleveren, dan kunnen gebruikers met een computer de Google Earth-invoegtoepassing van de netkaart installeren en tijdelijk op die manier alsnog gebruik maken van de netkaart. Voor webkaartgebruikers die vorige week een leeg scherm troffen, onze verontschuldiging voor het geleden ongemak.

 

07 mei 2021 Geopolitiek en elektriciteit kennen we vandaag vooral van brandstofprijzen of van conflicten over het vullen van grote stuwmeren. In Europa wordt juist al decennia gewerkt aan toenemende integratie van het stroomnet, dwars over alle de landsgrenzen heen. Wat er deze week gebeurt tussen Frankrijk en Groot Brittanië is dan ook een lelijke vlek op dit fraaie blazoen.

Franse 90 kV driehoeksmastVoldoende elektriciteit, op te vatten als genoeg capaciteit én leveringszekerheid, kan nauwelijks worden overschat in belang in de huidige samenleving. Grote stroomstoringen tonen aan hoe kwetsbaar we zijn wanneer de elektriciteit enige tijd uitvalt. Netbeheerders, overheden en bedrijven is er dan ook alles aan gelegen om ervoor te zorgen dat de elektriciteit het zo vaak mogelijk doet, want een serieuze uitval van elektriciteit is al gauw heel duur, het veroorzaakt chaos en het kan zelfs levens kosten. Verder kan het ook de economische aantrekkingskracht van een gebied negatief beïnvloeden. Dreigen met het afschakelen van elektriciteit is daardoor een veel zwaarder middel dan het lijkt. En toch doet Frankrijk dat nu met een groep Britse eilandjes.

Wat is er aan de hand? Frankrijk en Groot Brittanië zijn in een conflict beland over visserijquota in het Kanaal, een indirect gevolg van de Brexit. De Britten bezitten drie eilanden in het Kanaal die eigenlijk geografisch bij Frankrijk zouden moeten horen. Doordat de Kanaaleilanden Guernsey en Jersey Brits zijn, bevindt zich om die eilanden heen een Britse visserijzone, waarin ook Franse vissers waren toegelaten. Door de Brexit zijn de regels veranderd en zijn er nieuwe beperkingen ontstaan voor Franse vissersschepen. Die zijn bang failliet te gaan omdat ze niet kunnen voldoen aan de eenzijdig gewijzigde regels. Protesterende Franse visserschepen blokkeerden een tijdje de haven van Jersey, waarna de Britse overheid pardoes een aantal marineschepen op de eilanden afstuurde. Na wat schermutselingen tussen Britse en Franse schepen werd Frankrijk zo boos dat ze dreigden de eilanden af te snijden van hun stroomtoevoer.

Kanaaleilanden hangen aan Frankrijk op 90 kVKan dat zomaar? Technisch: ja. Jersey is Brits, maar heeft in zeer grote mate autonomie (het mag zijn eigen regels maken zonder dat het moederland direct boos wordt) en het eiland betrekt zijn elektriciteit via een kabel van het Franse vasteland. Het komt wel vaker voor dat eilanden om pragmatische redenen elektrisch aan het verkeerde moederland vast zitten. Andere voorbeelden zijn Åland, Bornholm en Corsica. Op onze eigen netkaart hebben we dit stukje Europa (nog) niet dekkend in kaart gebracht, maar 4C Offshore heeft de kabels wel op de kaart staan. Drie kabels (samen 280 MW) verbinden Jersey met het Franse 90 kV-net op de stations Haye du Puts en Periers. Als het Frankrijk menens is, zijn Jersey en erachter Guernsey met één druk op de knop spanningsloos omdat op de eilanden onvoldoende productie aanwezig is om (tja) eilandbedrijf te draaien. 

In de laatste elf jaar is dreigen met elektriciteit slechts twee keer eerder gebruikt op het Europese geopolitieke toneel: in 2012 in de Kredietcrisis (toen Italië dreigde de HVDC-kabel naar het technisch failliete Griekenland los te nemen) en in 2017, toen tussen Servië en Kosovo een handelsconflict was ontstaan. Een eiland dat geen keus heeft voor straf los halen is een paardenmiddel waarvan geen recente voorbeelden voorhanden zijn. We hopen dan ook dat dit buitenproportionele dreigement heel snel weer van tafel gaat.

Afbeeldingen: De Kanaaleilanden Guernsey en Jersey zitten aan het Franse vasteland vast met drie 90 kV kabels. Als Frankrijk het werkelijk wil, zitten de eilanden met één druk op de knop zonder stroom. Boven: verbinding van hetzelfde type als waarmee op het Franse vasteland een van de zeekabels aan het net is verbonden. 

De HoogspanningsNet Netkaart voor je PC, browser, tablet en telefoon.

– Altijd het net op zak.

Meer info Handleiding FAQ GIS/KML

Actuele load

Hoogspanningsagenda

Wat hangt ons boven het hoofd?
- (geen activiteiten bekend)



Heb je een tip? Meld 'm hier

Waar zijn de netprojecten?

Kijk waar de netuitbreidingen zijn!
Netuitbreidingskaart TenneT
Netprojecten Elia
TYNDP Europa door ENTSO-E

Credits en copyright

Creative Commons Licentie

Tenzij anders vermeld, bevindt de content op deze website zich onder een CC BY-NC-ND-licentie.

Lees de volledige disclaimer hier.