ZL-MEE-EEMS: tijdelijk Bigger, Longer & Uncut
De 380 kV-lijnen Zwolle – Meeden en Meeden – Eemshaven zijn niet alleen een twee-eenheid, maar vanwege problemen op station Meeden zijn ze nu zelfs letterlijk rechtstreeks verbonden. Nederlands langste verbinding is tijdelijk nóg langer, groter en ononderbroken.
Hier op HoogspanningsNet proberen we normaal gesproken een beetje fatsoen te houden. Natuurlijk, in de Ton Mast cartoons zijn we niet bang voor wat schuine zaken, maar het moet wel een duidelijke link hebben met de kernzaak van deze website. De huidige situatie letterlijk rondom het GIS-bastion op Meeden bevindt zich in hetzelfde thema. De problemen diep in de buik van het schakelgebouw hebben gezorgd voor een tijdelijke aanpassing in zowel Zwolle – Meeden als Meeden – Eemshaven. Met een resultaat dat perfect wordt samengevat door de titel van een oude South Park film uit de tijd waarin wij nog kleine pylon geekjes waren met altijd te weinig meccano.
Wat er kapot is, is GISwerk
Wat speelt er? Al een paar jaar terug ging er in de buik van het Meedense GIS-bastion iets mis in de schakelinstallatie. Omdat het (tja) een gesloten gebouw is dat niet voor niets bekend staat als het bastion hebben wij vanaf de openbare weg nul zicht op wat er daarbinnen aan de hand is met de interne schakelinstallaties. Maar dat het een serieus probleem is bleek pas toen er rondom het gebouw twee noodlijnen werden opgesteld waarmee de hele schakelinstallatie op lompe wijze werd gebypassed.
We weten wel wat er in het gebouw gebeurt. Op Meeden-380 zitten zeven circuits aangesloten. Tweemaal 380 kV vanuit de Eemshaven, tweemaal 380 kV vanuit Zwolle, tweemaal 380 kV via twee (en in de toekomst drie) dwarsregeltrafo’s vanuit de interconnectie met het Duitse Diele, en een aansluitveld voor een enkelvoudige 380/220 kV 750 MVA koppeltrafo die er pal naast staat te brommen. De circuits zijn opgeteld goed voor enkele gigawatts te verschakelen vermogen. Dat vindt plaats in twee GIS-installaties. Zulke stations hebben een vergelijkbare opzet als openluchtopstellingen, maar nu zijn de rails en velden geïsoleerd door een ander gas dan atmosferische lucht. Zwavelhexafluoride (SF6) wordt in buizen onder druk gehouden en binnenin die buizen zijn dan de rails en velden te vinden. Omdat SF6 veel beter isoleert dan lucht kan men met krap dertig centimeter gas 400 kV in bedwang houden. Daardoor kunnen rails op slechts één meter van elkaar worden geplaatst in plaats van de vier tot zes meter tussenruimte die je gewoonlijk in openluchtschakeltuinen aantreft. De installatie is daardoor veel compacter en kan in een gebouw worden geplaatst waardoor weer en wind of zoute zeelucht er geen invloed op hebben.
Vendor Lock-in of vervangingsproblemen?
Natuurlijk, ook GIS komt met een nadeel. Zo’n typisch GIS-nadeel is waarschijnlijk ook de reden voor de omvang van het probleem op Meeden. Een GIS-installatie is onoverzichtelijker dan een openluchtinstallatie. Uiteraard ook duurder. Maar het belangrijkste is dat zo’n installatie ingewikkelder is. Als atmosferische lucht de componenten isoleert blijft dat vanzelf in orde. Je hoeft niets op te sluiten en je kan eenvoudig gezegd gewoon zien waar het begint te vonken of te roken als er wat mis gaat. En een aanpassing maken komt neer op ouderwets montagewerk. Bij een GIS-installatie is dat moeilijker. Het omsloten gebouw maakt takelen lastiger, je moet gas aftappen en de installatie zelf is doorgaans door een (één) fabrikant geleverd. Omdat het ingewikkelde installaties zijn is niet alles uitwisselbaar met componenten van een andere leverancier zodat een zogeheten vendor lock-in op de loer ligt. Je bent dan afhankelijk van het bedrijf dat de onderdelen maakt. Hoe lang blijven ze vervangingsonderdelen maken voor verouderde installaties die niet meer in productie zijn? En wat als het bedrijf wordt overgenomen of zelfs failliet gaat?
Tijdelijk 145 kilometer circuitlengte
Nogmaals, we weten niet wat er precies mis is met de GIS-installatie. Maar het is zo serieus dat men met de twee bypasses het station passeert zodat één GIS-installatie langere tijd volledig spanningsloos kan worden gemaakt. Deze kan dan worden afgetapt van SF6 zodat hij kan worden gerepareerd of vervangen. En daarna wellicht de andere. Dat duurt geruime tijd, veel te lang om op één been te hinken met een eenvoudige afschakeling. Door het hele station te bypassen en tijdelijk als tak aan te sluiten in plaats van pal in de circuits zelf blijft de continuïteit en de bruikbaarheid van de doorgaande circuits gehandhaafd.
Het gevolg is wel dat men de beide 380 kV-circuits van Zwolle – Meeden rechtstreeks aan de twee 380 kV-circuit van Meeden – Eemshaven heeft verbonden die in het verlengde liggen. Een tak is immers geen onderbreking. Zwolle – Meeden is 107 kilometer lang en momenteel de Nederlandse recordhouder qua circuitlengte. Meeden – Eemshaven meet een kleine 38 kilometer en nu die rechtstreeks doorgaand is verbonden is aan Zwolle – Meeden is tijdelijk een doorlopende verbinding met twee circuits ontstaan tussen de Eemshaven en Zwolle van 145 kilometer lengte. Daarmee zijn de twee verbindingen die toch al een soort twee-eenheid waren nu nog groter, nog langer, en zonder onderbreking. Nooit eerder zag Nederland een directe verbinding van deze lengte. Voor zolang het duurt tenminste, want als Meeden weer is gerepareerd keert de oude situatie weer terug en mag men op 237 + 82 mastposities alle stickertjes weer van de circuitborden af peuteren. ◼
Header: circuitbordje met een plakker die de tijdelijke extra lange situatie toont in het zwarte circuit. Beeld: Hans Nienhuis
Artikel 1): Luchtfoto van Meeden met daarop de bypass voor het witte circuit op noodmasten duidelijk zichtbaar, links en rechts van het gebouw. Foto: PJK
2): Op het netschema is te zien wat we bedoelen met een aftakking. Die maakt het mogelijk een rail op Meeden los te nemen terwijl vermogen alsnog bovenlangs tussen de Eemshaven en Zwolle kan lopen. Beeld: HoogspanningsNet netschema koppelnet
