Herkomst naam donaumast: waar staan we nu?
Al jaren is het een van de meest intrigerende vragen in Hoogspanningsland: waaraan dankt een donaumast zijn aparte naam? Niemand wist het, zelfs ingenieurs en de netbeheerder niet. We schreven er ooit zelfs een prijsvraag over uit – niemand kon met sluitend bewijs komen. Maar geleidelijk komen we wel verder.
De speurtocht loopt al jaren en we hebben zo onze vermoedens, maar plausibel is nog niet gelijk aan bewijs. Toch komen we stapje voor stapje dichterbij wat waarschijnlijk de reden is, hoewel een bewijs nog altijd niet geleverd is. De vraag is intussen ook of dat nog wel gebeurt: er zitten ruim een eeuw, twee wereldoorlogen en een taal tussen ons hier en nu en het vermoedelijke begin van wat we nu de donauvorm of donauconfiguratie aan/in een mast noemen. Waar staan we nu?
Chronik der Elektrotechnik
Enkele dagen geleden bereikte ons een email uit Duitsland. Een Duitse hoogspanningsgeïnteresseerde was op onze site op de openstaande vraag gestuit. Hij verwees ons door naar de Duitse Chronik der Elektrotechnik: een relatief onbekende website van waarop in een diep verstopte, ellenlange pagina het jaar 1927 werd behandeld. Er stond één enkel zinnetje: “Okt. 1927 Inbetriebnahme 110-kV-Leitung Regensburg-Passau längs des Donautales und diese Mastentwicklung wird alsbald überall als ‘Donau-Mastbild’ übernommen [160][163]” Regensburg en Passau liggen inderdaad beide in het zuid-Duitse deel van het Donaudal. Als door een wonder bestaan er nog gedeelten van de 110 kV-lijn in kwestie. We zien inderdaad een typisch Duitse toren zoals RWE ze bouwde, maar nu met een donauvorm in de mastkop. Zoals gezegd, nog altijd geen hard bewijs maar wel weer een extra argument voor de riviernaam als verklaring.
Het lijkt er inmiddels alles op dat donaumast is ontstaan op gelijke wijze als het Maaswaaltje. Er verscheen een configuratie en simpelweg als gevolg van de behoefte om deze met een naam aan te kunnen duiden verschenen wellicht meerdere namen, waarvan donaumast uiteindelijk degene was die het breedst gedragen raakte. Het woord donau is in dat geval een blind toeval, voortgekomen uit de geografische plek waar het mastmodel voor het eerst op deze schaal werd toegepast. Was dat in het dal van de Rijn geweest of ergens in het Rhônedal, dan was alles misschien wel heel anders gelopen.
Bewijs van oudere verbindingen in deze vorm
Toch is dit niet het hele verhaal. 1927 is wel oud, maar bepaald niet in de buurt van de tijd van de eerste koppelende netten. Er is al 110 kV sinds 1912 en de bewuste 110 kV-hoogspanningslijn tussen Regensburg en Passau is niet de eerste hoogspanningsverbinding zijn die deze geleiderconfiguratie gebruikte. Reeds lang voor 1927 werd zelfs in Nederland de driehoekige configuratie met de punt naar boven toegepast met staande isolators, maar dan op het niveau van 10 en 50 kV.
En daar is glashard bewijs van, zoals we uitgebreid kunnen zien in het naslagwerk Hoogspanningsmasten van de PNEM van Tom Börger. Wat we concluderen is dat de term donaumast zelf veel minder oud is dan de configuratie zelf, tenminste wanneer de verklaring uit de Duitse chroniek standhoudt. Het is nog wel mogelijk lijkt dat de verbinding Regensburg-Passau de eerste is geweest die de donauconfiguratie met hangende isolators grootschalig toepaste in Duitsland op het serieuze netvlak van 110 kV, waarna de spontaan verschenen aanduiding zich uitbreidde over eerst Duitsland en later over de rest van de wereld.
We blijven doorspeuren naar echt hard bewijs. Intussen achten we de operationele verklaring al wel voldoende aannemelijk om het nader order als leidend aan te nemen. De bron oogt betrouwbaar en de verklaring zelf is zowel geografisch, historisch alsook linguïstisch in orde. De verbinding zelf is ook nog altijd aanwezig, dat is een extra geluk.
De tipgever achter de chroniek zelf ziet geen meerwaarde in het eervol vermelden van zijn naam, maar de uitgeloofde prijs (een editie van de Mast van de Maand met een zelfgekozen donaumast) zal wel worden toegekend. En dat er nu straks een Duitse donaumast in deze rubriek zal prijken… tsja, dat is nou echt interconnectie op hobbyniveau in actie. ◼
Header: De term donaumast en het woord danube (dus naar de rivier) is al in 1970 in oude CIGRE-documentatie te vinden. Beeld: CIGRE-woordenlijst voor bovengrondse lijnen
Artikel (1): de Duitse 110 kV-lijn uit 1927 tussen Regensburg en Passau die wellicht de eerste lijn met hangende draden, 110 kV en de donauconfiguratie was. Een paar delen van de lijn bestaan nog steeds. Beeld: MDE op Wikipedia, CC BY-SA 3.0.
Artikel (2): de donauvorm zoekt een prettig evenwicht tussen hoogte en breedte en is daardoor dominant geraakt in het Nederlandse koppelnet. Ook in Duitsland, Tsjechië en Polen is deze configuratie zeer populair. Beeld: Peter Schokkenbroek.
