220 kVNetstrategieoffshore

Een staatsstekkerdoos of een eigen verlengsnoer?

Daags terug werd het Geminiwindpark symbolisch opgeleverd. Maar met de aansluiting van het ‘verre-offshore’ windpark is op het eerste gezicht wat eigenaardigs aan de hand is ten opzichte van aansluitingen in de buurlanden. ‘Welke druif leek zulke lange kabels op 220 kV wisselstroom een goed idee?’

Waar tien jaar geleden Horns Rev I en Alpha Ventus alom opgetrokken wenkbrauwen opleverden, zijn zogeheten verre offshore windparken vandaag al weinig bijzonders meer en er wordt een grote toekomst voorzien voor deze vorm van windenergie. Of nou ja, toekomst… Vandaag is het al aardig uit de hand aan het lopen en met name in Duitsland is het sinds 2011 jetzt geht loss op de Noordzee, zodat het een drukte van belang is met tientallen windparken in dienst, in aanbouw en in de ontwerp- of planfase. Daardoor is de wereld van offshore wind razendsnel volwassen geworden.

Plug and Play

Om een kabelspaghetti met tientallen losse aanlandingspunten te voorkomen geven netbeheerders de voorkeur aan een toekomst met offshore ‘stopcontacten’ waarop aansluitcapaciteit geboden wordt. Het aansluiteiland, de HVDC-kabel naar land en de aansluiting op het hoogspanningsnet zijn dan in eigendom van de netbeheerder zodat investeerders in verre offshore windparken alleen het park zelf, een trafo-eiland en de korte AC-aansluiting naar het convertereiland hoeven te regelen. Een soort plug-and-play die het voor investeerders makkelijker en minder risicovol maakt om een windpark te bouwen in en voorziene toekomst waarin dat idealiter zonder subsidies moet gaan gebeuren. Tennet GmbH heeft dit model al in gebruik genomen en laat in Duitsland intussen het ene na het andere convertereiland de zee op slepen. Maar het beschikbaar stellen van aansluitcapaciteit via platforms die vanuit een staatsnetbeheerder worden geboden vereist wel daadkracht van de overheid en daar ging het in Nederland mis. Er werd vanuit Den Haag lange tijd simpelweg geen enkele visie op verre offshore-wind getoond. Besluiteloosheid of onverschilligheid, we laten het wijselijk in het midden, maar het gevol was dat Tennet ook geen concreet plan voor een Nederlands net op zee kon uitrollen. Nederland is daardoor anno 2017 het kneusje van de Noordzeeklas qua verre-offshore wind.

Geld maar één keer uitgeven

Slechts één consortium waagde het om toch een groot, ver offshore-windpark in Nederlands water aan te willen leggen: het Geminipark. Tweemaal 300 MW windvermogen. Eindelijk een park met echt wat sjeu, maar zoals verwacht was de aansluiting op het hoogspanningsnet een heel geheister. De investeerder moest de aansluiting op het net helemaal zelf ontwikkelen van de eerste turbine tot de laatste eindsluiter op Eemshaven Oudeschip. En dan heb je een dusdanige meerprijs in je project dat je elders op de kosten moet letten, waardoor je soms gedwongen bent om technisch sub-optimaal te kiezen omdat het anders in aanloop onbetaalbaar wordt. De technische keuzes achter de netaansluiting zijn hiervan een illustratie.

Een HVDC-kabel levert onder water minder transportverlies op dan een AC-kabel, zeker bij grote afstanden. HVDC-techniek is wel duurder in aanleg en de keuze hiervoor veroorzaakt een meerprijs die bij de aanleg van het park moet worden opgeteld. Als een overheid geen visie toont kan en mag de netbeheerder ook niet helpen om aanloopkosten te beperken door HVDC-stopcontacten te bieden. Dat zou immers verkapte staatssteun zijn. De investeerder maakt dan een rekensom: als de kosten van het beraamde rendementsverlies door een aansluiting met gangbare wisselstroomkabels tijdens de hele levensduur van het windpark alsnog lager blijven dan de initiële meerprijs van een HVDC-aansluiting, dan zal een investeerder het transportverlies verkiezen en toch maar wisselstroom toepassen.

Precies dat is gebeurd bij het Geminipark. De aansluiting als twee ruim 100 kilometer lange, private 220 kV AC onderwaterkabels met relatief veel transportverlies zal ons nog lang via de netkaart herinneren aan een episode van Haagse visieloosheid op offshore wind ten opzichte van de buurlanden. Gelukkig kunnen we wel constateren dat er (eindelijk) ook in Den Haag iets begint te dagen, waardoor Tennet in Nederland nu ook offshore HVDC- en AC-eilanden in Nederlandse wateren kan gaan zetten. Toekomstige parken kunnen daarmee een gunstiger aansluitsituatie tegemoet zien dan waar Gemini het mee moest stellen. ◼


Afbeeldingen
Header: het aanlandingsstation van Gemini is volledig privaat en daardoor vrij prijzig, een meerprijs die de investeerder zelf moest opbrengen en die knaagt aan de business case van het hele park. Beeld: Bram Gaastra.
Artikel: aansluiting van Park Gemini met twee honderd kilometer lange 220 kV AC-kabels. Merk op dat er vlak naast een HVDC-kabel van soortgelijke lengte loopt tussen de Duitse kust en de beide DolWin parken: Tennet GmbH heeft het stekkerdoosmodel al lang in dienst genomen terwijl Nederland maar tobde en tijd verspilde. Beeld: HoogspanningsNet netkaart.