HoogspanningsNet - alles over hoogspanning op het het

Hoogspanningstechniek

Mast van de Maand



Mast 19, Mosterdpot - Tusveld
----------------------------------------------
Het is december, dat betekent traditiegetrouw een dennenboommast. Zo mooi als vorig jaar krijgen we ze zelden, maar wat we dit jaar hebben is een kerstverhaal. Want de mast op deze foto heeft gedaan is maar weinig soortgenoten gegeven: hij is verplaatst. Als dat al gebeurt is het bijna altijd een klein hupsje van tien of twintig meter omdat de mastpositie opzij moest springen voor de aanleg van een nieuwe weg of spoorbaan. Maar deze mast is voor hoogspanningsbegrippen bijna geëmigreerd. Hij begon zijn bestaan in de jaren 60 ver achter de horizon, vijftig kilometer verderop in de viercircuitverbinding Zwolle Hessenweg - Zwolle Frankhuis. Die werd net voor 1990 vervangen door 380/110 kV combinatiemasten en twee grondkabels. Op twee na zijn alle originele masten toen verdwenen. Eentje is blijven staan waar hij stond, net west van de 110 kV-schakeltuin van Hessenweg, als afspanmast in aanloop naar de combinatielijn. Maar ook in Twente was rond de tijd van de sloop een nieuwe mast nodig voor de inpassing van het nieuwe trafostaton Tusveld. Dus heeft men een andere hoekmast van de voormalige lijn gedemonteerd en hier weer opgebouwd. Inmiddels staat de mast alweer langer op zijn nieuwe plek dan hij ooit in de (jawel) Mastenbroekpolder heeft gestaan. Succesvol verhuizen als hoogspanningsmast: het kán.

Hoogspanning en gezondheid?

Antwoord op alle vragen vind je bij het RIVM (NL) of het LNE (B).

HoogspanningsNet behandelt dit thema met opzet niet zelf. (Waarom niet?)

Geknetter en gebrom?

Geen zorgen, dat is normaal.

Mastverrommeling


Doet dit ook jouw tenen kromtrekken?


Zoek je de netbeheerder?

Dat zijn wij niet. Ga naar de website van TenneT TSO (NL) of Elia (B).




Of ga naar ENTSO-E voor het Europese samenwerkingsverband tussen netbeheerders.

Berichtenarchief

04 december 2019 Het universiteitsstadje Wageningen is deze weken een plek van uitersten op elektriciteitsgebied. Deze dagen valt het doek voor acht mastposities van de oudste hoogspanningslijn van Nederland. En dat terwijl aan der andere kant van het stadje juist een primeur wordt opgeleverd: Qirions eerste volledig prefab 20 kV-ready trafostation. 

Nederland kent Wageningen van de universiteit, maar pylon geeks kennen het stadje vooral als een hotspot van nethistorie. De oudste nog bestaande hoogspanningslijn van Nederland heeft er zijn hoogtepunt (letterlijk, de Zwarte Giraf). Maar de tijd staat niet stil. Een deel van die 50 kV-verbinding wordt verkabeld vanwege stadsuitbreiding en groei van de universiteit (zie ook ons artikel van een jaar terug) en de vervangende grondkabel staat al op de netkaart. Het gevolg is echter nog steeds een onaangename aanblik: haspels XLPE, graafwerk en schaarmasten uit 1929 die met het geluid van krijsend en knappend staal in hydraulische knippers in containers verdwijnen. Beslist geen reden voor een feestje.

Toch was er vandaag een partytent te vinden aan de voet van mastpositie 24. De gemeente Wageningen en de universiteit van Wageningen betalen elk een deel van de operatie. (Voor studerende pylon geeks aan de WUR: ja, dáár gaat dus je collegegeld heen.) Op de plek waar de stake van de gemeente en die van de universiteit elkaar tegenkwamen staat (of nouja, stond) mastpositie 24. Daar werd door Qirion een formeel momentje opgetuigd. Een fotoshoot, een drone, gelach en geklap terwijl men voor de foto de beide knipkranen in slagorde om de mastvoeten heen liet grepen zonder direct door te bijten, als een bijl aan de voet. Welja, de schaamteloosheid… Daarna was het opmerkelijk vlot gebeurd en nu resten er alleen nog twee betonblokken en een container met in stukken gehakt hoogspanningslijk onder het maanlicht. Dat negentig jaar trouwe dienst zo eindigt. Tja, natuurlijk, het is maar staal – maar je zit hier wel tussen pylon geeks.

Groot is het contrast met wat Qirion aan de andere kant van het stadje juist doet: een elektriciteitsprimeur opleveren. Het eerste volledig prefab 20 kV-ready trafostation wordt geplaatst op een terrein naast de universiteitscampus. Vloer, muren, alle 17 velden, alles is prefab gebouwd en hoeft alleen nog op zijn plek te worden gezet. Daardoor is het hele station in slechts twaalf weken gebouwd vanaf de eerste heipaal tot het stickertje van de kinderpostzegels op de deur. Veel sneller dan met traditioneel metselwerk kon zijn gedaan. Geen luxe, want als de enegietransitie momentum krijgt zijn er vele tientallen tot misschien wel meer dan honderd van zulke stations nodig in slechts een jaar of tien tijd. 

Afbeeldingen: wat we als pylon geeks kennen als de Kapitein Haak-scène: aan een touw hangen boven de piranha's. Een ongemakkelijk gezicht, met name voor mensen die enige neiging tot antropomorfisme hebben, zoals jongere kinderen. Meer foto's op ons forum. Aan de andere kant van de stad verhult en is dit weinig sexy gebouwtje een primeur: Qirions eerste volledig prefab 20 kV-ready trafostation van Nederland. 

21 november 2019 Hooogspanningsmasten als constructies classificeert men niet naar de netspanning van de circuits, maar naar het zogeheten mastmodel. Dat wordt bepaald door de ruimtelijke vorm waarin de circuits aan het mastlichaam hangen. Waarom wordt dit eigenlijk gedaan? En hoe waterdicht is dat?

Hoogspanningslijnen heb je in soorten en maten. Enige classificatie met naamgeving is nodig, zodat ingenieurs, constructeurs en pylon geeks weten dat ze het over hetzelfde ding hebben. Op het eerste gezicht lijkt het logisch om de netspanning te gebruiken, maar die zegt verrassend weinig over de mastconstructies. Hooguit kan je globaal afleiden hoe groot de masten ongeveer zijn. Het mastmodel, oftewel de ruimtelijke vorm waarin de draden hangen als je recht op het mastbeeld of een circuit kijkt, herbergt voor ingewijden veel meer informatie. Het vertelt iets over hoe hoog de mast ongeveer zal zijn, hoe de masten eruitzien, hoe aftakkingen te realiseren zijn, hoeveel circuits er nominaal hangen, hoe breed het magneetveld ongeveer is, hoe een fasenwissel eruit zal zien en dat zelfs zonder een foto of mastbeeldtekening. Geen wonder dat enige parate kennis hiervan tot de standaardbagage van bijna alle pylon geeks behoort.

Hier op HoogspanningsNet word je doodgegooid met termen als de donauvorm, tonconfiguratie, deltamast of hamerkop. Namen die haast een beetje speels klinken, maar niets is minder waar. De meeste van deze aanduidingen zijn al heel oud (tot over een eeuw) en ze worden breed gedragen in de engineering. Sommige termen zijn universeel (donau is in elke taal donau), anderen hebben in elke taal een eigen woord dat telkens hetzelfde betekent (ton, tønde, fat, barrel). Hier bij HoogspanningsNet gebruiken we een classificatiemodel dat grotendeels overeenkomt met de internationale consensus, maar met een paar kleine aanpassingen. Dat mag, want het is geen exacte wetenschap. In de praktijk zijn er grensgevallen en er zijn ook combinaties die geen eigen naam hebben, maar die wel kunnen worden benoemd als (tja) combinaties van twee of meer configuraties. Probeer het maar eens uit met het classificatiemodel als flowchart (die hebben we als poster).

Waarom is dat nou handig? Stel, je rijdt door het landschap en dan kom je opeens zoiets tegen als op de foto bovenin dit artikel. Leg dat maar eens uit aan de telefoon. Toch is dit voor een pylon geek heel makkelijk – dit is een combinatiemast, en wel eentje met één circuit in de tonvorm en de andere zijde twee circuits in de donauvorm boven elkaar afgemonteerd. Een andere pylon geek (of een ingenieur, of beide tegelijk) zal dan misschien denken 'what the flutter', maar hij begrijpt direct wat er in de berm staat, zonder een foto nodig te hebben. Met andere woorden, wie het betrekkelijk simpele systeem van mast- en circuitclassificatie in de vingers heeft, kan een mastbeeld (en alle kennis die achter het woord schuilgaat) simpel, snel en effectief overbrengen.

Afbeeldingen: west van Riga (Letland) staat een verbinding met een 330 kV-circuit in de tonvorm, terwijl de andere zijde van de mast in gebruik is voor tweemaal 110 kV in de donauvorm verticaal boven elkaar. Wie een beetje kennis heeft van circuitconfiguraties kan heel wat exotische dingen is in één zin benoemen. Onder: mast- en circuitclassificatie als flowchart, klik voor een vergroting of download als PDF.

31 oktober 2019 Hoewel ons focusgebied eigenlijk Noordwest Europa is (de landen rondom de Noordzee in de ruime zin van het woord) kijken we af en toe ook wel eens wat verder weg als daar aanleiding toe is. Deze week gaat er letterlijk heet aan toe in Californië. Ook voor het plaatselijke elektriciteitsnet.

Elk jaar zijn er bosbranden in Californië door blikseminslag, onachtzaamheid en brandstichting. Een deel van de branden wordt ook veroorzaakt doordat bij storm (zoals afgelopen weekend) bomen in de houten middenspanningslijnen vallen waardoor vonken ontstaan. Maar dit jaar is die beschuldiging ongewoon fel van toon: netbeheerder Pacific Gas & Electric (PG&E) zit inmiddels diep in de problemen door de branden. Hoe kon dit gebeuren?

In tegenstelling tot de situatie in Europa is er in Amerika geen wet die onafhankelijk netbeheer regelt. De scheiding tussen productie en transport, iets wat we hier al sinds 1998 in de wet hebben, is daar niet vanzelfsprekend. De netsituatie in het gebied van PG&E lijkt op die van ons van decennia geleden. Per gebied is alles is in handen van één energiebedrijf (productie, transport, handel en facturering) en als aangeslotene heb je geen keus. Het energiebedrijf is monopolist op zijn eigennet. Maar dat is ook een risico: levert zo'n bedrijf niet, dan is het zelf aansprakelijk voor alles wat mis gaat in de hele keten.

Bomen die in de lijnen vallen zijn onafwendbaar. De schaal van het gebied, de bodemgesteldheid, de kosten en ook de Amerikaanse cultuur laten nauwelijks een grondkabelnet toe. Maar er zijn ook beschuldigingen rond de staat van onderhoud van de verbindingen. Als een lijn matig is onderhouden, bezwijken de palen eerder en kan hij ook meer branden veroorzaken.

Brand verwoest niet alleen het bos, maar ook de elektriciteitslijnen zelf: houten palen branden af en draden veranderen in onbruikbare stukken aluminium. En dan is er nog het probleem van afschakeling: om meer branden te vermijden heeft PG&E inmiddels op heel wat verbindingen de elektriciteit preventief uitgeschakeld. De NOS bericht over afschakelingen die mogelijk oplopen tot twee miljoen klanten – boze mensen die met schades zitten en die ook gaan claimen. 

Wie in Nederland een KCD uit de kast trekt, treft in de eerste hoofdstukken steevast verhandelingen aan over asset-inventarisaties met conditiescores en preventieve vervangingsprogramma's. In Amerika is de cultuur eerder run2fail: de zaak draait, niet aanraken en als er wat stuk gaat repareren we het gewoon. Is dat slechter of beter? Dat is cultuur- en omgevingsafhankelijk. Maar het is een feit dat onafhankelijk netbeheer zoals we dat hier kennen ook helpt in het robuuster maken van de keten van bedrijven die zich ermee bezig houden. We houden een schuin oog op hoe het verder gaat bij PG&E.

Afbeeldingen: houten masten voor 115 kV en voor middenspanning van circa 10 kV in Amerika (Texas en Nebraska). De typisch Amerikaanse aanblik die het geeft zijn we gewend en het voordeel is dat het goedkoop is en dat reparatietijden zeer kort zijn, maar ze gaan ook beduidend sneller kapot. Of in brand.

04 oktober 2019 Op 27 september is -in oorverdovende stilte- het noordelijk deel van Randstad 380 in gebruik genomen. In eerste instantie waren we van plan daar uitgebreid aandacht aan te besteden na het openingsfeest van- ..ho watte, een feestje? Jazeker, op 12 oktober houdt Tennet een open dag pal naast de verbinding in Leiderdorp. Daar kunnen we niet omheen!

Randstad 380 is het grootste project geweest dat sinds bijna vijfentwintig jaar is ondernomen in Nederland en omdat Tennet pas sinds 1998 de rol als landelijk netbeheerder vervult kunnen we stellen dat dit überhaupt tot nu toe het grootste project van Tennet is geweest. Randstad 380 draait om het sluiten van twee 380 kV-ringen in de Randstadregio. Een aantal jaar terug werd de zuidelijke ring reeds gesloten en sinds vorige week is ook de noordelijke ring af. 

Over ringvormen en hun belang voor redundantie, het in de toekomst voorkomen van 'Diemen' en allerlei andere begeerlijke eigenschappen kan je een flink stuk van de St(r)oomcursus vol schrijven. Over de masten waarmee de recentste verbindingen in de ringsluitingen zijn gebouwd kan je ook van alles zeggen, maar euh.. vaste bezoekers van HoogspanningsNet weten dat wij dat stukje bashing piekfijn beheersen, dus laten we hier en nu gewoon ook eens een keer blij zijn met trotse bovengrondse draden. Feit is dat er een joekel van een project na acht jaar hard werk door vele honderden mensen tot een goed eind is gebracht en dat het Nederlandse net nooit eerder zo robuust was als vandaag. En dat mag een keer gevierd worden volgens Tennet.

Op de open dag, waarschijnlijk vergelijkbaar met die van Doetinchem – Wesel, is er een bustour, een fietstocht, virtual reality, je kan abseilen (helaas niet van een wintrack, maar je kan niet alles hebben) en voor de pylon geekjes in spé is een springkussen en zelfs een clown geregeld. Voor omwonenden en geïnteresseerden in het project belooft het een mooie dag te worden om te zien, te kijken, te leren en met een hapje en een drankje de indienstname van dit stukje infra te vieren.

Meer informatie over de tijden en de locatie is te vinden op de projectwebsite van Randstad 380. Men verwacht congestie op de parkeerplaats, dus wie wat doortransport op de fiets kan doen vanaf een station of parkeerplek verderop wordt aangemoedigd dat alternatief te nemen.

25 september 2019 Netbeheerders van hoogspanningsnetten treden de laatste jaren steeds meer naar buiten om te tonen wat ze doen. Ook op interactieve wijze. Elia en RTE probeerden het ooit met de game Need4Grid, maar ook Tennet heeft iets interactiefs. Speel zelf voor netbeheerder met de Power Flow Simulator.

Gedeelte uit een gesimuleerd net in de Power Flow SimulatorEen jaar of drie geleden kwamen RTE en Elia met de game Need4Grid (N4G). Daarin kon je op een Rollercoaster Tycoon-achtige manier voor netbeheerder spelen. Om het zo realistisch mogelijk te maken had je te maken met kosten, aanlegtijd van verbindingen, technische beperkingen, opregeltijden van centrales, calamiteiten en boze stakeholders. Misschien was die uitgebreidheid wel de reden van de ondergang van N4G, want buiten een stel fanatieke pylon geeks bleek er weinig interesse. Geruisloos werd het na een jaar offline gehaald.

Toch sprak een interactieve tool ook Tennet aan. De Berg vermeed de omvang van N4G en hield het simpel: ze lieten een IT-bedrijf een Power Flow Simulator bouwen. Het is een combinatie tussen een spel en een netmodel, gericht op grid balancing. Het speelveld is een vermaasd hoogspanningsnet van verbindingen, stations, productie en belasting. In het net kan je loadflow door de verbindingen zien stromen. Hou het net op 50 Hz door productie bij of af te schakelen, voorkom congestie en laat ruimte om zo groen mogelijk stroom te produceren.

Het wordt pas echt mooi in de expertmodus. Daarin zit een optie waarin het game-element vervalt en je van de grond af je eigen hoogspanningsnet kan inbouwen. De simulator wordt nu een netmodel: een tool om vrijelijk allerlei dingen te kunnen uitproberen om ervan te leren en het net te doorgronden. Laat een centrale trippen, verzwaar een verbinding, hevel belasting over, zet schandalig veel zonnepanelen neer en kijk wat dit alles doet met de loadflow en overbelastingen in het net.

Je zit hier op HoogspanningsNet, dus geen half werk. Wij hebben het netschema er even bijgepakt en vervolgens het koppelnet nagebouwd in de simulator, compleet met onderhangende deelnetten, interconnecties, productie en de correcte transportcapaciteiten. Daarmee spelen leverde direct een realistisch beeld op, want de knelpunten die wij tegenkwamen in de simulatie bleken best goed overeen te komen met de praktijk. Virtueel Ens – Lelysted – Diemen oppompen naar 2635 MVA deed wonderen voor de congestie, dus de simulator is helemaal zo slecht nog niet.

Zelf stoeien met het net? Lees meer informatie over hoe je een kopie van het model van het Nederlandse koppelnet zelf in de simulator kan inladen en speel de Power Flow Simulator direct (en gratis) op de site van Tennet.

Afbeeldingen: screenshot van een deel van het door ons gesimuleerde Nederlandse koppelnet in de Power Flow Simulator. Iedere verbinding, centrale en elk deelnet kan je beînvloeden, aanpassen of afgooien en je kan ook nieuwe verbindingen, stations en objecten aanleggen. Het koppelnet leren aanvoelen was nooit eerder zo leuk!

De HoogspanningsNet Netkaart voor je PC, browser, tablet en telefoon.

– Altijd het net op zak.

Meer info Handleiding FAQ GIS/KML

Actuele load

@hoogspan op Twitter

Hoogspanningsagenda

Wat hangt ons boven het hoofd?
- (geen activiteiten bekend)



Heb je een tip? Meld 'm hier

Waar zijn de netprojecten?

Kijk waar de netuitbreidingen zijn!
Netuitbreidingskaart TenneT
Netprojecten Elia
TYNDP Europa door ENTSO-E

Credits en copyright

Creative Commons Licentie

Tenzij anders vermeld, bevindt de content op deze website zich onder een CC BY-NC-ND-licentie.

Lees de volledige disclaimer hier.