Zoals (bijna) alles gaat ook het hoogspanningsnet met zijn tijd mee. En tijden veranderen. Wat kunnen we in de toekomst verwachten van het Nederlandse hoogspanningsnet?
Hoogspanningsnet.com is niet de enige partij die interesse heeft in de toekomst van het net. De netbeheerders zelf, Tennet voorop, zijn er natuurlijk nog veel meer mee bezig. Nederland heeft wereldwijd gezien een zeer goed ontwikkeld en betrouwbaar hoogspanningsnet. Dat willen we in de toekomst zo houden. Vandaar dat netbeheerder Tennet een duidelijke visie op de toekomst heeft. Of beter: maar liefst vier duidelijke visies.
Toekomstscenario's: duurzame transitie of Business as Usual?
Omdat we simpelweg niet weten hoe de wereld er over twintig jaar uit zal zien, is het niet raadzaam om één onwrikbare toekomstvisie te maken en daar alle plannen op te baseren. Het kan miljarden kosten en grote problemen meebrengen wanneer deze gok een verkeerde inschatting blijkt te zijn. Tennet heeft daarom hetzelfde gedaan als wat het KNMI eerder deed met zijn vier klimaatscenario's: ze hebben gekozen voor vier individuele toekomstvisies die allemaal op een logische manier van elkaar verschillen.
- Duurzame Transitie. Door middel van aansturing dan wel forcering door de overheid verplaatst de elektriciteitsmarkt zich langzaam maar zeker richting een duurzamere samenleving. De nadruk ligt op hydro-energie van overzee, windparken op zee, decentrale opwekking met WKK-koppelingen en zonne-energie. Nederland wordt afwisselend importeur dan wel exporteur, net hoe de wind (letterlijk) die dag waait.
- Groene Revolutie. Vanwege de prijzen van fossiele brandstoffen, maatschappelijke individualisering en wil tot verandering, verplaatst de elektriciteitsmarkt zich ook nu richting duurzame energie. Maar deze keer gebeurt dat door vrije marktwerking. De nadruk ligt op energiebesparing, efficiëntere centrales en decentrale opwekking. Nederland wordt een kleine importeur van hydro- en windenergie.
- Nieuwe Burchten. De verschillen tussen arm en rijk in de wereld nemen verder toe en ook conflicten met leveranciers van fossiele brandstoffen spelen op. Elektriciteitsproductie door duurzame bronnen blijft marginaal en de overheid behoudt een sterk sturende rol. Het accent ligt op gebruik van fossiele brandstoffen uit eigen voorraad binnen het Westerse machtsblok. Nieuwe centrales worden bij voorkeur aan de kust gebouwd vanwege beschikbaarheid van koelwater en brandstoffenaanvoer. Nederland wordt een exporteur van elektriciteit naar het buitenland.
- Geld Regeert. De wereld wordt steeds sterker gedomineerd door vrije marktdenken en elektriciteitsproductie door duurzame bronnen heeft geen prioroteit. Het stroomverbruik in Nederland stijgt sterk. Nieuwe centrales worden uitsluitend aan de kust gebouwd vanwege de beschikbaarheid van koelwater en brandstoffenaanvoer. Kolen- en kernenergie winnen aandeel en Nederland wordt een importeur van elektriciteit.
We bevinden ons momenteel op de zwarte stip. De toekomst kan worden gezien als het blauwe veld waar we in staan, en het is niet duidelijk welke kant we op gaan lopen. Gaan we rechts of links, naar boven of naar beneden? En hoe ver?
Wat betekenen deze scenario's voor het hoogspanningsnet?
Zowel de maatschappij alsook TenneT hebben een mening over welke scenario's wenselijk zijn, namelijk de twee duurzame exemplaren. Maar eigenlijk doet deze mening er hier niet toe, want de waarschijnlijkheid van de vier scenario's wordt in deze toekomstvisie gedefinieerd als ieder even groot. Maar elk scenario vereist wel een andere toekomstige ontwikkeling van het hoogspanningsnet.
Wanneer de scenario's Geld Regeert of Nieuwe Burchten bewaarheid worden, hebben we een elektriciteitsnet nodig dat vooral in de kustgebieden verzwaard zal moeten worden om de nieuwe productiecapaciteit aan te kunnen. Centrales aan de kust hebben onbeperkt koelwater beschikbaar en aanvoer van brandstoffen is daar eenvoudiger, zodat een commerciële opwekker van elektriciteit vrijwel altijd voor een kustlocatie zal kiezen. Omdat Nederland meer kust heeft dan grootverbruiker Duitsland, zal er in dat geval productie aan de Nederlandse kust zijn en grootschalig transport dwars door ons land richting Duitsland gaan.
Wanneer we ons echter bewegen richting Duurzame Transitie en Groene Revolutie, dan moeten we ons net in de toekomst zo aanpassen dat we juist grote variaties in aanbod aankan. Wanneer het (dan gebouwde) windvermogen op zee aan de loop komt, moeten we binnen enkele uren tijd opeens meerdere Gigawatts stroom vanaf zee af kunnen nemen, de grote centrales lager zetten en het overschot naar de Noorse stuwmeren geleiden. Dat vereist een elektriciteitsnet dat sterk gericht is om plaatselijke pieken en dalen in productie te kunnen opvangen door transport van en naar elders. Hetzelfde geldt voor zonnepanelen. Schijnt de zon niet, dan is er import naar de steden nodig. Schijnt die wel, dan worden de steden opeens netto exporteurs.
En wat zien we daarvan als we over een aantal jaren in het veld kijken?
Hoewel de vier scenario's sterk van elkaar verschillen, zijn er wel een paar dingen die alle scenario's met elkaar gemeen hebben. Want of je nu windturbines op zee plaatst of een centrale aan de kust bouwt, nieuwe elektriciteit zal in alle gevallen in de kustgebieden zijn oorsprong vinden. Dat betekent dat in alle gevallen de zwaarte van het net richting de kust in de gaten moet worden gehouden.
In de Emshaven kunnen we een gebied herkennen waar de toekomst nu al een grote rol speelt. Het is een hoogspannings-stekkerdoos. Er bevindt zich productiecapaciteit aan zee, er kan windvermogen aangekoppeld worden en het is ook de plek waar een interconnector (de Norned HVDC-zeekabel) aan land komt. Door middel van twee (in de toekomst drie) zware verbindingen is het gebied ingelust in het landelijk grid.
Ook zien we in alle scenario's dat het net (vooral op de grote, lange hoogspanningslijnen van 380 kV) meer stroom aan moet kunnen. Bij de twee fossiele scenario's is dat vanwege de noodzaak tot export of een verder stijgend verbruik. Bij de groene scenario's is dat ook nodig omdat de productie onvoorspelbaarder wordt. Want wanneer Zuid-Nederland een bewolkte, windstille dag heeft terwijl het in het Noorden zonnig is met een redelijke bries, zal er in dat scenario een enorme vraag vanuit het zuiden komen, terwijl het aanbod pas een paar honderd kilometer verderop begint. Dat vereist langeafstands-transport en dus een zwaar, solide 380 kV-net dat die capaciteit bieden kan wanneer het nodig is. Nog interessanter is dat de situatie de volgende dag omgedraaid kan zijn, zodat het hele net op verkeer van en naar alle richtingen moet worden ontworpen.
Samenvatting van de trends die we sowieso zullen zien:
Verschuiving van de productie van elektriciteit van het binnenland naar de kustgebieden. Dat betekent dat het transportnet met name in de kustgebieden (vroeger het einde van de lijnen) verzwaard zal moeten worden en dat er nieuwe aansluitingen zullen komen. Of dat voor windvermogen, HVDC-zeekabels of voor nieuwe fossiele centrales zal zijn, hangt af van het scenario (of een mix daarvan) dat bewaarheid wordt.
Verzwaring van de 380 kV-ring. De 380 kV-ring is qua elektriciteits-infrastructuur het belangrijkste object van Nederland. Helaas is het ook het oudste deel van de 380 kV-infrastructuur. De meeste nieuwe 380 kV-lijnen die we nu bouwen hebben een groter vermogen dan de oudere lijnen die de ring vormen. Opwaardering van een aantal zwakke (lees: minder sterke) punten van de ring staan al op stapel.
Vorming van meer ringvormen in het 380 kV-grid. Een ring is storingsbestendiger, handiger en veelzijdiger dan twee parallelle lijnen. In de Randstad zullen daarom nieuwe 380 kV-lijnen bewust zo worden aangelegd dat ze ringstructuren met elkaar vormen.
Meer interconnectors (HVDC-zeekabels). Na het succes van de Norned-kabel en de Britned-verbinding is het de bedoeling dat er een tweede Norned-kabel gaat komen en er zijn ook plannen voor een kabel naar Denemarken (de COBRA-kabel). Daarnaast zullen er waarschijnlijk ook lichtere HVDC-kabels komen naar grote offshore-windparken.
Meer bovengrondse verbindingen met het buitenland. Deze zullen op land uitsluitend plaatsvinden op het 380 kV-spanningsniveau.
Tenslotte
De informatie hierboven is grotendeels ontleend aan het Tennet-rapport Visie 2030. Aan iedereen die meer informatie over de toekomstvisies van Tennet wil, raden we aan om Visie 2030 zelf te lezen. Er wordt een helder beeld geschetst van de toekomst, met name met betrekking tot de zware 220 kV- en 380 kV-transportnetten. Het rapport is ook voor niet-experts goed lees- en begrijpbaar.
Downloads