Portaalmast

​ Portaalmast, juk(mast), dubbelmast 
Portalmast (D), H-frame tower (E)

Portaalmasten vormen net als deltamasten een grote verzamelgroep mastontwerpen die niet aan een strakke definitie zijn gebonden, maar die wel altijd meer dan één toren hebben.

In Nederland zijn portaalmasten  vooral populair bij zogeheten overkruisingen, waar de ene hoogspanningslijn bukt om een andere eroverheen te laten. Maar ze zijn ook als zelfstandig ontwerp in een aantal volledige hoogspanningslijnen gebruikt. Onder andere een van de grootste mastontwerpen van Nederland (de 'dubbelmasten' van de verbinding Geertruidenberg-Eindhoven) is in feite een portaalmastontwerp. In België is de portaalmast echter een zeldzaamheid.

Kenmerken van een portaalmast

Een portaalmast (definitie) kenmerkt zich door (tenminste) twee torens. Soms zijn het er drie, vier of zelfs nog meer. De mast kan één, twee of nog meer verdiepingen hebben. Zo vind je bij Zwolle in de buurt een portaalstraat van acht circuits breed, met vijf torens per mast. Onder mastengekken is dit lijndeel beter bekend als de jukkenlijn van Harculo. Verder hebben portaalmasten met deltamasten gemeen dat ze balken of balktraversen hebben.

Portaalstraat bij Harculo

Portaalstraat bij DiemenPortaalmasten kan je zo breed maken als nodig is. De straat portaalmasten bij Harculo (ook wel de 'jukkenlijn' genoemd) draagt nominaal acht circuits en iedere mast heeft vijf torens en twee verdiepingen. Rechts zoen we de portaalstraat bij Diemen, waat wee 380 kV-circuits verlaagd zijn opgehangen om te bukken voor… trekvogels! Alleen in Nederland. Foto door forumlid ElektroThriller. 

Er is niet gedefinieerd hoeveel balken of traversen een portaalmast heeft of zou moeten hebben. Het aantal verdiepingen ligt niet vast. Wel is het zo dat er altijd minstens twee torens gebruikt worden die doorgaans rechtop staan zodat de mast een rechthoekige indruk maakt en een omkaderd portaal vormt waar je op de grond in principe onderdoor kan lopen. Juist doordat er twee of meer torens vereist zijn, is er geen overlap mogelijk met de deltamast.

Kleerkast bij GeertruidenbergMannesmannlijn

Grote en kleine portaalmasten. Links zien we een hoekmast van de de verbinding Geertruidenberg-Eindhoven, ook wel bekend als de kleerkastenlijn, gefotografeerd door Ruben Schots. Soms worden dit soort masten ook dubbelmasten genoemd. Rechts zien we de Mannesmannlijn nabij Wervershoof: een oude verbinding met buismastjes die een interessante geschiedenis heeft. In beiden herkennen we het 'vierkante' uiterlijk van portaalmasten.

Relatief veel ad-hoc toepassingen

De portaalmast is een variabel mastontwerp. Het is ook de enige mastsoort waarbij het niet uitmaakt hoeveel circuits eraan hangen, symmetrisch kan hij altijd blijven. Twee of meer torens staan garant voor een grote sterkte zodat de portaalmast een relatief degelijk en faalbestandig ontwerp is.
Zoals reeds genoemd worden lage versies veel gebruikt bij overkruisingen of op plekken waar een hoge mast niet gewenst of niet mogelijk is, zoals bij vliegvelden in de buurt. Al met al kan de portaalmast zeer breed worden ingezet, van draagmast tot overkruising en van eindmast tot provisorium.

Overkruising Druten door RickPortaalmast als eindmast

Portaalmasten worden in Nederland vaak als solisten gebruikt. Bij onderdoorgeleidingen zoals hier bij Druten (foto door forumlid Rick) wordt een 150 kV-lijn onder een (oudere!) 380 kV-lijn doorgeleid. Verder kunnen portaalmasten prima dienst doen als provisorium of aftakpunt (Nudepark Wageningen). 

Herkomst van de naam

De portaalmast dankt zijn naam direct aan zijn vorm: een portaal is in beginsel een rechthoekige draagconstructie met minstens twee steunpoten waar men vrij onder- of tussendoor kan lopen. Denk maar aan bovenleidingportalen voor de spoorwegen.

Juk of jukmast is ook een correcte aanduiding, hoewel deze soms enigszins verwarrend kan zijn met de houten jukken die gebruikt worden bij werkzaamheden aan hoogspanningslijnen. De aanduiding dubbelmast is een geïntroduceerde term voor zelfstandige portaalmasten met meerdere verdiepingen, zoals Eindhoven-Geertruidenberg en Hunze-Kropswolde. (De aanduiding kleerkasten is alleen maar in gebruik als bijnaam voor Geertruidenberg-Eindhoven en kan in de verdere naamgeving worden genegeerd.)
 


Omhoog