Hamerkop

 Eénvlaksmast, vlakke mast, hamerkop, T-mast   ​ Vlak geconfigureerde mast
Einebenenmast (D), single level pylon (E)

Over éénvlaksmasten, meestal gewoon hamerkoppen genoemd, zijn zelfs onder mastengekken de meningen sterk verdeeld. De een vindt ze afschuwelijk, de ander kan ze waarderen om wat ze zijn, maar een feit is dat een hamerkop een laag, breed en vaak oud ontwerp is.

Nederland kent verschillende ontwerpen van de hamerkop. In België zijn dit soort masten zeldzamer en daar worden ze eigenlijk alleen gezien bij onderdoorgeleidingen waar men in Nederland normaal gesproken juist lage portaalmasten zou gebruiken.

Kenmerken van een hamerkop

Een hamerkop (definitie) kenmerkt zich door één toren, één traverseniveau en doorgaans twee circuits bij volledige benutting. Het is een laag mastontwerp welke nog het meest de indruk van een letter T wekt, maar ondanks deze sprekende vergelijking is de aanduiding T-mast slechts weinig populair. Hamerkop wordt veel algemener gebruikt, zo algemeen zelfs dat deze aanduiding veel bekender is dan vlakke mast. Hamerkoppen worden in Nederland hoofdzakelijk in het 110 kV-gebied gebruikt.

Eénevenmast bij Wijhe

Hamerkoppen zijn laag en relatief veilig voor vogels (draadslachtoffers), maar ze zijn slecht bestand tegen ijzel en ze hebben een groot magneetveld aan de grond. Reeds in de jaren vijftig van de vorige eeuw hielden de meeste netbeheerders er al mee op om hamerkoppen te bouwen.

Oude, relatief eenvoudige masten

Het thema éénvlaksmast kent minder variatie dan delta- of portaalmasten, maar binnen Nederland treffen we toch al een stuk of zes verschillende ontwerpen aan. De meeste hoogspanningslijnen met hamerkoppen zijn betrekkelijk oud. De hoogte waarop de fasedraden hangen komt ons in het huidige tijdperk (met enorme landbouwmachines) soms bijna gevaarlijk laag voor. Alleen in het Nederlandse 150 kV-gebied treffen we op meerdere plekken een vrij nieuw ontwerp hamerkop aan, het zogeheten Maaswaaltje.

Lage faedradenVlakke mast bij Schoonoord

Hamerkoppen zijn simpele masten. Twee traversen en een toren zijn al genoeg, zoals we links kunnen zijn bij het Hunze-ontwerp (EGD Hamerkop I). Modernere vlakke masten zijn tegenwoordig iets hoger en beter tegen blikseminslag beschermd, zoals we hier rechts zien bij dit nieuwere ontwerp van de EGD bij Schoonoord.

De zorgen over laaghangende fasedraden zijn niet geheel onterecht. De laatste jaren zijn bijna alle ongelukken waarbij er door een machine een harde sluiting met een fasedraad ontstond gebeurd bij verbindingen met hamerkoppen.

Herkomst van de naam

De nette term éénvlaksmast of vlakke mast slaat op de (enkele) verdieping die de mast heeft en die beide een volledig circuit dragen. De naam hamerkop behoeft echter vrij weinig toelichting: zet een hamer of een houweel op zijn stok rechtop en voila. Deze aanduiding is al zeer oud. Reeds in de oorlog werd de term al gebruikt. De Belgische aanduiding horizontaal geconfigureerde mast is al even zo snel duidelijk: de configuratie van de fasedraden is horizontaal. Bij combinatiemasten wordt het éénvlaksgedeelte ook in Nederland vaak aangeduid als horizontaal geconfigureerd of in vlakke configuratie.
Af en toe kan je ook de term éénevenmast nog tegenkomen op deze site of op het forum. Die aanduiding was de Nederlandse vertaling van het Duitse eineben-anordnung, maar deze naam wordt niet langer gevolgd (zie ook het classificatiemodel).
 


Omhoog