In Nederland hebben we sinds 2011 weer bipole-masten. Tennet is erg trots op de zogeheten wintrack, een futuristisch ogende bipole-buismast voor 380 kV die in Nederland een grote vlucht wordt geacht te nemen. In België zijn tot zover we weten geen bipole-masten te vinden, maar de Belgische vlagmast lijkt als twee druppels water op de helft van een bipole-mast.

Kenmerken van de bipole-mast

De bipole-mast (definitie) kenmerkt zich door twee torens die volledig gescheiden van elkaar zijn. Er is geen enkele lat, kabel of balk tussen de beide torens en onder de grond is ten hoogste het fundament verbonden. Het aantal niveaus is drie, maar aan de traversen (als die al aanwezig zijn) bevindt zich telkens slechts één geleider. Als geheel maakt de mast een indruk die lijkt op een kruising tussen een portaalmast en een drievlaksmast. 

Bipole-masten in Nederland, beter bekend onder de naam Wintrack. De eersten verschenen in 2011 bij Bleiswijk, zoals deze foto van Peter Schokkenbroek laat zien. Inmiddels is er ook een tracé van Wateringen via Delft naar Bleiswijk verschenen.

Meerwaarde van de bipole-mast

Waarom twee torens bouwen als het ook met eentje kan? Het is immers eenvoudig denkbaar om in plaats van twee torens aan weerszijden juist in het midden, tussen de geleiders in, de toren te plaatsen. Traversen naar beide kanten en we hebben een gewone drievlaksmast verkregen. Dat scheelt een toren en de mast is nog in evenwicht ook. Je zou zelfs naar de tonconfiguratie toe kunnen om op die manier ook het rendement nog eens te verhogen. Maar zo eenvoudig ligt het niet.

Een bipole-mast, of tenminste het ontwerp van de wintrack, draagt de geleiders naar binnen toe. Zo dicht bij elkaar als maar kan. Dat geeft een nog kleiner magneetveld aan de grond dan mogelijk is met een drievlaksmast, want daar moet de toren er immers nog tussen passen. In dichtbevolkte gebieden met een voorzorgsbeleid, zoals het westen van Nederland, is dat een voordeel. Daarnaast zien we dat men in de Randstad de hoogspanningsmasten meer in het landschap wil laten passen. De wintrack is daarom als buismast uitgevoerd, hetgeen meteen in onderhoud (schilderen) scheelt.  

Er is nog een andere reden om voor een bipole-mast te kiezen: het moet. Bij wintracks hangen de geleiders zo dichtbij het mastlichaam dat men het onverantwoord acht om deze in bedrijf te houden terwijl er in de mast werkzaamheden zijn. In een gladde buis kan je immers maar moeilijk klimmen. Bij een buismast die als bipole is uitgevoerd kan één circuit worden afgeschakeld waarna die hele buismast spanningsloos wordt. De andere kant kan dan gewoon op standje voluit in gebruik blijven en de afgeschakelde kant kan zonder gevaar onder handen worden genomen door de onderhoudsploeg.

De geleiders hangen in een verbinding met bipole-masten van het wintrack-ontwerp zo dicht mogelijk bij elkaar om het magneetveld aan de grond te minimaliseren. Ze zijn ook strakker gespannen. Dat ziet er misschien netter uit, maar het risico op lijndansen ligt hierdoor wel sneller op de loer.

Ondanks het zeer minimalistische uiterlijk van bipole-buismasten woren ze slechts zeer matig gewaardeerd door mastengekken. Het ontwerp van de wintrack (een licht tapse buismast) wordt als weinig fantasievol gezien en koosnaampjes zoals breinaalden, bonenstaken, satéprikkers of tandenstokers zijn dan ook niet van de lucht.
Ook geldt dat de introductie van de wintrack niet zonder problemen is gegaan: de hoekmasten buigen zichtbaar door en hoewel dit wel degelijk was voorzien in de berekeningen, had niemand voorzien dat dit in de praktijk zo op zou vallen. Er wordt bij nieuwe wintrackverbindingen weliswar aan verbetering gewerkt, maar bij de eerste exemplaren zullen we het er gewoon mee moeten doen…

KEMA, netbeheerder Tennet, Zwarts&Jansma Architecten… allemaal hadden ze wel degelijk voorzien dat de wintrackhoekmasten een beetje krom zouden trekken – maar dat dit in de praktijk zo enorm op zou vallen was op geen enkele animatie voorzien. De lantaarnpalen staan keurig rechtop, ga maar na. Foto door Ole Nielsen.

Herkomst van de naam

De term bipole-mast komt uit het Engels. Vertaald naar het Nederlands komt het neer op tweepaalmast. Dat is precies wat de mast is. Mogelijk wordt de Nederlandse vertaling in de toekomst nog eens opgenomen in het classificatiemodel.

Omhoog